Open main menu

Ази дэлхийн хамгийн том газар нутаг, хамгийн олон хүнтэй тив юм. Дэлхийн бөмбөрцгийн дорнод болон умард хагаст газрын гадаргуугийн 8.7%, хуурай газрын 30% эзлэн оршиж байна. Ази тивд хүн төрөлхтний 60 хувь болсон 4.4 тэрбум хүн аж төрөн сууж байна.

Ази
Asia (orthographic projection).svg
Нутаг дэвсгэр 44,579,000 км²
Хүн ам 4,164,252,000
Нягтшил 89 хүн/км²
Нутгийнхан Азийнхан
Хувь хэсэг Дорнод Ази
Дорно-Өмнөд Ази
Өмнөд Ази
Өрнөд Ази
Умард Ази
Улс орон бүрэн эрхт 48 улс
Чанад нутаг бүгд 3
Тоогдоогүй орон бүгд 6
Газар газрын хэл
араб,
бенгал,
бирм; вьетнам,
жава, малай,
марати, панжаб,
перс; орос,
солонгос, тамил,
турк, тэлүгү,
хинди, хятад,
япон, монгол

г.м

Цагийн бүс UTC+2 - UTC+12
Интернетийн домэйн хаяг .asia
Олны хот Япон Токио
Өмнөд Солонгос Сөүл
Энэтхэг Мумбай
Энэтхэг Дели
Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс Шанхай
Пакистан Карачи
Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс Бээжин
Индонез Жакарта
Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс Хонконг
Иран Тегеран
Тайланд Бангкок

Ази тив Европ тив холбоотой бөгөөд Евразийн эх газар хэмээнэ. Тэгээд Ази, Европын хил хязгаарыг хэд хэдэн янзаар зурдаг. Дийлэнх олонхийн бодсоноор баруун тал нь Улаан тэнгис, Суэцийн суваг, Хар тэнгис, Кавказын нуруу, Каспийн тэнгис, Урал гол, Уралын нуруугаар зурдаг. Зүүн тал нь Номхон далай хүрч, өмнөд талаараа Энэтхэгийн далай, умард талаараа Умард мөсөн далайд тулдаг.

Ази тив эртний түүхтэй, эртний соёлтой, яс үндэс, хэл соёл, төр засгийн уламжлал олон янз, байгалийн тогтоц өвөрмөц, газар газарт харилцан адилгүй байна.

Газар зүйЗасварлах

Талбай: 44,579,000 км² (арлуудыг багтаасан)[1]
Арлуудын талбай: 2001 мян. км²
Далайн түвшнээс дээших дундаж өндөр: 960 метр
Далайн түвшнээс хамгийн өндөр цэг: 8848 метр (Жомолунгма у.)
Далайн түвшнээс хамгийн нам доор цэг: −405 метр (Сөнөсөн тэнгисийн мандал)
Туйлын умард цэг: Челюскин хошуу
77° 43' х.ө.
104° 18' з.у.
Туйлын өмнөд цэг: Пиай хошуу
1° 16' х.ө.
103° 30' з.у.
Туйлын өрнөд цэг: Баба хошуу
39° 29' х.ө.
26° 04' з.у.
Туйлын дорнод цэг: Дежнёвын хошуу
66° 05' х.ө.
169° 40' з.у.
Азийн газар зүйн төв цэгийн ойрх хот: Эрхүү, Кызыл

Бүсчлэл, улс оронЗасварлах

 
Азийн бүсчлэл: Баруун Ази, Төв Ази, Умард Ази, Өмнөд Ази, Зүүн Ази, Зүүн Өмнөд Ази
 
Азийн хэлтэй гэр бүлүүд
 
Хүн амын нягтралаар улс орнуудын газрын зураг
 
Өмнөд Азийн хэлний гэр бүлүүд
Бүс, улсын далбаа, улсын нэр Газар нутгийн хэмжээ
(км²)
Хүн амын тоо
(2008 оны 7-р сарын 1-ны байдлаар.)
Хүн амын нягтрал
(хүн/км²)
Нийслэл
Дундад Ази:
Казахстан  Казахстан[2] 2,724,927 15,666,533 5.7 Астана
Киргиз  Киргиз 198,500 5,356,869 24.3 Бишкек
Тажик  Тажик 143,100 7,211,884 47.0 Душанбе
Туркмен  Туркмен 488,100 5,179,573 9.6 Ашхабад
Узбекистан  Узбекистан 447,400 28,268,441 57.1 Ташкент
Зүүн Ази:
Хятад улс  Хятад[3] 9,584,492 1,322,044,605 134.0 Бээжин
Хонконг  Хонконг[4] 1,092 7,008,300[5] 6,417.9
Макао  Макао[6] 25 460,823 18,473.3
Япон  Япон 377,835 127,288,628 336.1 Токио
Тайвань  Тайвань[7] 35,980 22,920,946 626.7 Тайбэй
Умард Солонгос  Умард Солонгос 120,540 23,479,095 184.4 Пхеньян
  Өмнөд Солонгос 98,480 49,232,844 490.7 Сөүл
  Монгол 1,565,000 3,076,000 2.0 Улаанбаатар
Хойд Ази:
  Орос[8] 17,075,400 142,200,000 26.8 Москва
Зүүн Өмнөд Ази:
Бруней  Бруней 5,770 381,371 66.1 Бандар Сери Бегаван
Мьянмар  Мьянмар 676,578 47,758,224 70.3 Найпьидо[9]
  Камбож[10] 181,035 13,388,910 74 Пномпень
  Зүүн Тимор[11] 15,007 1,108,777 73.8 Дили
  Индонез[12] 1,919,440 230,512,000 120.1 Жакарта
  Лаос 236,800 6,677,534 28.2 Вьентьян
  Малайз 329,847 27,780,000 84.2 Куала Лумпур
  Филиппин 300,000 92,681,453 308.9 Манила
  Сингапур 704 4,608,167 6,545.7 Сингапур
  Тайланд 514,000 65,493,298 127.4 Бангкок
  Вьетнам 331,690 86,116,559 259.6 Ханой
Өмнөд Ази:
  Афганистан 647,500 32,738,775 42.9 Кабул
  Бангладеш 147,570 153,546,901 1040.5 Дака
  Бутан 38,394 682,321 17.8 Тхимпху
  Энэтхэг[13] 3,287,263 1,147,995,226 349.2 Шинэ Дели
  Мальдив 300 379,174 1,263.3 Мале
  Балба 147,181 29,519,114 200.5 Катманду
  Пакистан 803,940 167,762,049 208.7 Исламабад
  Шри Ланка 65,610 21,128,773 322.0 Sri Jayawardenapura-Kotte
Баруун Ази:
  Армен[14] Ереван
  Азербайжан[15] 46,870 3,845,127 82.0 Баку
  Бахрейн 665 718,306 987.1 Манама
  Кипр[16] 9,250 792,604 83.9 Никосиа
  Гүрж[17] Тибилис
  Ирак 437,072 28,221,181 54.9 Багдад
  Иран 1,648,195 70,472,846 42.8 Тегеран
  Израйль 20,770 7,112,359 290.3 Иерусалим[18]
  Йордан 92,300 6,198,677 57.5 Амман
  Кувейт 17,820 2,596,561 118.5 Кувейт хот
  Ливан 10,452 3,971,941 353.6 Бейрут
  Оман 212,460 3,311,640 12.8 Маскат
  Палестин 6,257 4,277,000 683.5 Ramallah
  Катар 11,437 928,635 69.4 Доха
  Саудын Араб 1,960,582 23,513,330 12.0 Рияд
  Сири 185,180 19,747,586 92.6 Дамаск
  Турк[19] Анкара
  Арабын Нэгдсэн Эмирт Улс 82,880 4,621,399 29.5 Абу Даби
  Йемен 527,970 23,013,376 35.4 Санаа
Total 43,810,582 4,162,966,086 89.07
Тайлбар: Египет-н хэсэг (Синайн хойг) нь газарзүйн хувьд Баруун Азид байрлана.

Лавлах бичигЗасварлах

  1. (2006) National Geographic Family Reference Atlas of the World. Washington, D.C.: National Geographic Society (U.S.). 
  2.   Казахстан нь Төв Ази, Европт оршино.
  3.   Гонконг, Макао болон Тайвань ороогүй болно.
  4.   Хонконг нь Хятадын тусгай захиргааны бүс юм.
  5. HK Census and Statistics Department. Censtatd.gov.hk. 2009-08-28-д хандсан.
  6.   Макао нь Хонконгийн хамт Хятадын тусгай захиргааны бүс юм.
  7.   Энэ улс нь Тайвань аралд орших, тусгаар тогтносон байдал нь эргэлзээтэй улс юм. Хятадын Тайбэй гэж нэрлэгдэх нь олон.
  8.   Орос улсын нутаг дэвсгэр нь Ази ба Европ тивд оршино.
  9.   The administrative capital of Burma (Myanmar) was officially moved from Yangon (Rangoon) to a militarised greenfield just west of Pyinmana on 6 November 2005.
  10. General Population Census of Cambodia 2008 - Provisional population totals, National Institute of Statistics, Ministry of Planning, released 3rd September, 2008
  11.   East Timor is often considered a transcontinental country in Southeastern Asia and Oceania.
  12.   Indonesia is often considered a transcontinental country in Southeastern Asia and Oceania; figures do not include Irian Jaya and Maluku Islands, frequently reckoned in Oceania (Melanesia/Australasia).
  13.   Includes Jammu and Kashmir, a contested territory among India, Pakistan, and the PRC.
  14.   Армен нь Баруун Азид орших ч, түүх болон улс төрийн хувьд Европтой илүү холбоотой.
  15.   Азербайжан нь газар нутгийн хувьд Баруун Ази ба Европд оршдог.
  16.   Кипр нь Газар дундын тэнгисийн зүүн сав орчимд байрлах ба түүх болон улс төрийн хувьд Европтой холбоотой юм. Гэсэн ч НҮБ Кипр-г баруу Ази хэмээн тооцдог.
  17.   Гүрж нь Баруун Ази, Зүүн Европд байрлана.
  18. In 1980, Jerusalem was proclaimed Israel's united capital, following its annexation of Arab-dominant East Jerusalem during the 1967 Six-Day War. The United Nations and many countries do not recognize this claim, with most countries maintaining embassies in Tel Aviv instead.
  19.   Турк нь Ази болон Европд оршдог, хүн амын 90 хувь нь лалын шашинтай Азийн улс боловч, Олимпийн хороодод Европын улс гэж явдаг. Европын холбоонд нэрээ дэвшүүлээд буй.