Армени- Өвөр Кавказын өмнөд хэсэгт оршдог бүрэн эрхт тусгаар улс. (арм. Հայաստան Hayastan) Албан ёсоор Бүгд Найрамдах Армени Улс (арм. Հայաստանի Հանրապետություն Hayastani Hanrapetut’yun) юм. Мөн Өрнөд Ази, болон Дорнод Европынх гэж бас хэлж болно.[6] Азербайжан, Гүрж, Азербайжаны тасархай нутаг Нахчыван, Турк, Иран улстай хил залгадаг. Азербайжантай дайтсаны улмаас өөрийн болгож авсан Уулын Карабахтайгаа бас хиллэж байгаа далайд гарцгүй улс.

Бүгд Найрамдах Армени улс
ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠨᠠᠶᠢᠷᠠᠮᠳᠠᠬᠤ ᠠᠷᠮᠧᠨ ᠤᠯᠤᠰ
Հայաստանի Հանրապետություն (армен)
хаяастани ханрапетутюн
тусгаар тогтносон орон, бүрэн эрхт улс
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Төрийн дууллын нэр:
арм. Մեր Հայրենիք
«Мэр айрэник»
(Манай эх орон)

Дэлхийн тал бөмбөрцөгт Арменийг ногооноор
Дэлхийн тал бөмбөрцөгт Арменийг ногооноор
НийслэлYerevan coa.gif Ереван
Том хот Гюмри
Албан хэл армен хэл
Ард түмэн 
(2002 он)
97.9% – армен үндэстэн
1.3% – езиди ястан
0.8% – бусад түмэн
Олон түмэн 100% – Арменичууд
Төр засаг Ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах засаг
 -  Ерөнхийлөгч Армен Саргсян (2018)
 -  Ерөнхий сайд Никол Пашинян (2018)
Улсын хурал Улсын хурал
Түүхийн дараалал
 -  Ерванд улс НТӨ 560 он 
 -  Их Армени улс НТӨ 190 он 
 -  ЗХУ-аас тусгаар тогтносон өдөр 1990 оны 8 сарын 23 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 29,793 км2 (141)
 -  Гадаргын ус (%) 4.71
Хүн ам
 -  Тооцоо (2010) 3,262,200 [1][2] (134)
 -  Нягт сийрэг 108.4 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $16.858 тэрбум[3] 
 -  Нэг хүнд $5,110[3] 
ДНБ (Нэрлэсэн) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $9.389 тэрбум[3] 
 -  Нэг хүнд $6,846[3] 
ОТББИ (2006) 37[4] (дундаж
ХХИ (2010) 0.695[5] (сайн) (76)
Мөнгөний нэгж драм (AMD)
Цагийн бүс ГЦ+4
Утас, домэйн +374 / .am
Нэр томъёо AM, ARM / БНАрмУ
Арменийн газрын зураг  (англ.)
Арменийн газрын зураг  (англ.)

Арменийн 29,743 км² (дэлхийн 141 дүгээрх том) уулархаг газар нутагтай. Нутгийн хамгийн өндөр цэг нь Арагац (4,095 м) уулын орой, хамгийн нам нь Дэбэд голын хөндийд (380 м)[7] юм. Севан (940 км²) гэх ганц том алдартай нууртай.

Ахны армян улс Урарту гэж улс МЭӨ 860 онд байгуулагдаж байсан бөгөөд дараа нь МЭӨ 6-р зуунд Сатрапи Армени улс бий болж байжээ.

Өнөөгийн Арменийн нутагт МЭӨ 4-р зуунд I Арташес хаан Их Армени улс бий болгож МЭӨ 428 он хүртэл оршин тогтносон бөгөөд II Тигран хааны удирдлах үед мандан бадарч байжээ. Тухайн үеийн соёлын хамгийн чухал үйл явдал бол 405 онд эрдэмтэн Месроп Маштоц армян цагаан толгойг бүтээсэн нь үндэсний эв нэгдэлд том нөлөө үзүүлжээ.

1225 онд Жалал ад-Дин Арменийг довтлож байжээ. Тагнуулын тандалт хийж байсан монголчууд 1236 онд Арменийг эзлэн авчээ. 1386 онд Доголон Төмөрийн цэрэг анх удаа Арменид орж ирж байжээ. Үүний зэрэгцээ XIII-XIV зууны үед Арменид Арменийн язгууртнуудыг шинэ цэргийн нүүдэлчин монгол, түрэг, күрд язгууртнууд аажмаар нүүлгэн шилжүүлэх үйл явц өрнөв.

16-19-р зууны хооронд Зүүн Армени, Баруун Армениас бүрдсэн Арменийн уламжлалт эх нутгийг Османы болон Персийн эзэнт гүрэн ээлжлэн захирч байжээ.

Армени бол европ гаралтай үндэстэн юм. XIX зууны эхэнд Хаант Оросын мэдэлд орсон юм. 1918-1920 оны хооронд богино хугацаанд "Бүгд Найрамдах Ардчилсан Армени Улс" нэрээр тусгаар тогтнож байгаад ЗХУ-д нэгтгэгдэж "Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Армени Улс" болсон.

1991 онд ЗХУ албан ёсоор бутрахад өнөөгийн тусгаар тогтнолоо олжээ.

Хүн амын 95% нь христианчууд. Улсын нийслэл - Ереван хот. Албан ёсны хэл- армени хэл. Хүн ам- 2017 оны байдлаар 2.986.100. (138-р).

Парламентын засаглалтай нэгдсэн улс. 1992 оны 3-р сарын 2-нд НҮБ-д элссэн.

Орон нутагЗасах

Нэгдмэл төрийн байгууламжтай Армени улсын нутаг дэвсгэр 10 аймаг (մարզ, «марз»), аймгаас гадуур 1 хот (Ереван) болж хуваагдана. Нэг аймагт дунджаар 2.8 мянган км² газар, 21 түмэн хүн ноогдож байна.[8] Задлан харвал аймгууд дотроо 915 баг (суурин, «хамаянк») болно.

Д/д Нутгийн нэр армени бичиг Талбай, км² Хүн ам
1 Арагацотн Արագածոտնի 2755 141,800
2 Арарат Արարատի 2003 279,200
3 Армавир Արմավիրի 1241 284,500
4 Вайоцзор Վայոց Ձորի 2406 55,800
5 Гехаркуник Գեղարքունիքի 3655 241,600
6 Котайк Կոտայքի 2100 280,900
7 Лори Լոռու 3791 281,600
8 Сюник Սյունիքի 4505 152,800
9 Тавуш Տավուշի 3120 134,400
10 Ширак Շիրակի 2679 281,500
11 Ереван Երևան 227 1,119,000

Хот сууринЗасах

   
                               Ереван                                                            Ваназор
Дэс дугаар Хотын нэр Хүн амын тоо [9]
1 Ереван 1,245,700
2 Гюмри 146,400
3 Ванадзор 104,800
4 Вагаршапат 57,300
5 Раздан 52,900
6 Абовян 46,000
7 Капан 45,500
8 Армавир 33,600

Мөнгөн тэмдэгтЗасах

Арменийн мөнгөний нэгж нь 100 луматай тэнцэх Драм юм. 1992 онд мөнгөн тэмдэгтээ «драм», «стак», «ибар», «даекан» гэсэн нэр өгхөөр яригдаж байгаад "Драм" нэр дээр тогтож 1993 оны арваннэгдүгээр сарын 22-ноос эхлэн гүйлгээнд гарсан байна. Драмыг гүйлгээнд оруулахаас өмнө ЗХУ-ын рублийг ашигладаг байсан бөгөөд дараа нь 1 драмыг 200 рублтэй тэнцэх ханшаар сольсон. Мөнгөний гүйлгээнд 10, 20, 50, 100, 200, 500 драмын мөнгөн тэмдэгт, мөн 1000, 5000, 10000, 20000, 50000, 1000 долларын дэвсгэртүүд байдаг. Орчин үеийн бүх мөнгөн дэвсгэртийг Английн «Thomas de la Rue» компанид хэвлүүлж байжээ. 1993-1995 оны мөнгөн дэвсгэртийн загварыг Германы "Giesecke & Devrient" компанид хэвлүүлжээ.

Гадаад харилцааЗасах

Монгол-Арменийн харилцааЗасах

Армени улс ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд байхад 1970-1989 онуудад монголоос оюутнууд суралцаж байсан.

Арменид 1988 оны 12 дугаар сард хүчтэй газар хөдлөлтийн улмаас үүдэн бий болсон хохирлыг нь нөхөхөд  зориулан Монгол Улс тусламж болгон барьсан хүүхдийн цэцэрлэгийн барилгыг хүлээлгэн өгөх ёслолд оролцохоор Москва дахь Элчин сайд Нямын Мишигдорж Ереванд очиход Ерөнхийлөгч Левон-тер Петросян хүлээн авч, Монголын Засгийн газар, ард түмэнд гүн талархал илэрхийлж, халуун дотно үг хэлж байжээ. Манай барилгачид  байгалийн гамшигт нэрвэгдэн эвдэрч сүйдсэн Степанакерт хотод мөн ерөнхий боловсролын сургууль барьж байжээ. Н.Мишигдорж: "ЗХУ-тай хамт хангамжийн нэгдсэн тогтолцоо нурж материалын гачигдалд орж хэцүүдэж байгаа болов уу хэмээн бодож байсан боловч барилгачид маань сэтгэл өөдрөг, Арменид чинь айл болгон нь хангамжийн бааз-цэг л гэсэн үг, дутагдаж, гачигдаж байгаа юмаа бид айлуудаас нь худалдаж авдаг гэцгээж байв. Газар хөдлөлтийн дараа ЗХУ-ын өнцөг булан бүрээс, бусад олон орноос хүмүүс, барилгачид туслахаар ирцгээсэн  боловч нөхцөл хүнд байна гээд тэд бүгд буцсан ч зөвхөн монгол барилгачид л үлдэж ажлаа үргэлжлүүлж байна. Эд чинь өөрсдийнхөө техник, мэргэжилтэн, материал, орон сууцтайгаа ирсэн, тэсвэртэй, ажилсаг хүмүүс харахгүй юу гээд эгнүүлж барьсан монгол гэрүүдийг зааж хотын иргэд бахархах, баяр талархлаа илэрхийлэхийг хослуулан ярьцгаах нь сэтгэлд өегхөн байв" гэж дурссан байна.

Монгол Улс Бүгд Найрамдах Армени Улсын хооронд 1992 оны 2 дугаар сарын 21-ний өдөр дипломат харилцаа тогтоосон байна.

1236 онд монголчууд Арменийг эзлэж байсан түүхтэй. 1386 онд Доголон Төмөрийн цэргүүд анх Арменид орж байсан.

Лавлах бичигЗасах

  1. Statistical Service of Armenia. World Economic Outlook Database, October 2009. IMF. 2 September 2010-д хандсан.
  2. News.am. World Economic Outlook Database, October 2009. IMF. 1 January 2011-д хандсан.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 Armenia. International Monetary Fund. 2010-04-12-д хандсан.
  4. Distribution of family income – Gini index. The World Factbook. CIA. 2009-09-01-д хандсан.
  5. Human Development Report 2010. United Nations (2010). 5 November 2010-д хандсан.
  6. Armenia may be considered to be in Asia and/or Europe. The UN classification of world regions places Armenia in Western Asia; the CIA World Factbook Armenia. The World Factbook. CIA. the original on 10 October 2010-с архивлагдсан. 2 September 2010-д хандсан. Armenia. National Geographic. and Armenia. Encyclopædia Britannica. also place Armenia in Asia. Conversely, some sources place Armenia in Europe such as Oxford Reference Online Homepage. Oxford Reference Online. 2 September 2010-д хандсан. and Europe. Worldatlas. the original on 15 August 2010-с архивлагдсан. 2 September 2010-д хандсан.Загвар:Verify credibility
  7. TravelClub :: Природа и климат Армении, география, горы, долины, ущелья, реки и озера
  8. Национальная Статистическая Служба Республики Армения The World Factbook. Central Intelligence Agency (CIA). Retrieved 2012-12-14
  9. World Gazetteer online