Монголын эзэгнэл

Монголын эзгэнэлийн үйл явц 13-р зуунаас эхлэн, 1300-аад он хүртэл Монголын эзэнт гүрэн нь Ази болон зүүн Ази хүртэл хүрээгээ тэлсэн. Монголын эзэнт гүрэн 13-р зууны үед эзгэнэх тогтолцоо болон төв болон баруун Азиас зүүн Ази хүртэлх довтолгоогоо эхэлсэн. Газар нутгийн тэлэлт маш хурдацтайгаар, шилжилтийн хугацаанд Турк хүртэл параллелиар буюу уртраг, өргөргөөр тэлж байсан. Монголын эзлэн авсан газар нутаг 15-р зуун хүртэл Перс, Орос мөн 19-р зуун хүртэл Энэтхэгт хэвээр байсан.

Монголын эзэгнэл

Төв Азийг эзэлсэн ньЗасах

Чингис хаан төв Ази дахь Монголын эзэгнэлийг бодож олон, Монгол болон төв Азийн холбооны улс болох Татар, Монгол, Уйгур, Мэргэд болон Турк зэрэг улсуудын нэгдлийг эхлүүлснээр төв Азийн том газар нутаг бүхий Ислам болон хойд Ираны хүн амыг цөмийг нь устгав. Үргэнчийг эзэлсний дараа, цэргийн хүчинд нэгдсэн Түмэдийн 2 хүн бүр 24 хүн хороохыг шаарддаг байв.

Ойрхи дорнодыг эзэлсэн ньЗасах

Монголчууд өнөөдрийн бидний мэдэх Иран, Ирак, Туркийн зарим хэсгийг дайран довтлох болон сайн дурын бууж өгөлтөөр эзлэн авсан. Мөн Монголын довтолгоо баруун өмнө зүгт хүрч 1260 болон 1300 онд Газ болон Палестинийг эзлэн авсан. Үндсэн тулаан нь 1258 онд Багдадад болсон ба Монголчууд 500 жилийн турш Исламын шашны төв хүч болж байсан хотыг нураасан ба 1260 оны Айн Жалут дахь тулаанаар Мусульман Египетийн Мамлюкууд анх удаа Монголчуудын дайралтыг зогсоож чадсан нь одоогийн West Bank гэх газар байжээ. Монголчууд улс төр болон газар зүйн зарим хүчин зүйлээс болж дунд дорноос илүү тэлэх боломжгүй байжээ.

Зүүн Азийг эзэлсэн ньЗасах

Чингис хаан мөн түүний хойч үед довтлон авах Хятад болон Солонгосыг хүчээр аль хэдийнээ эзлэгдсэн Солонгосчуудын дор хараатаар байлгахаар болсон. Тэд Япон болон Вьетнамыг эзлэхийг оролдсон боловч бүтэлгүйтсэн. Тэдний 1261 онд хамгийн том эзэлж авсан газар нутаг нь Хятад байсан. 1368 онд Хятадууд бослого гаргаж Юань гүрний уугуул иргэд болон толгойлогчийг угсруулан буулган авсан юм.

  Улс төр болон харьяат байдал.

Эртний Монголын эзэнт гүрэн үндсэн өөр өөрийн гэсэн онцлогтой 5 хэсэгт хуваагддаг байсан. -Хархорум дахь Манж -Юанжин дахь Түвд -Хорезм дахь Мавараннахр -Бэшбалик дахь Осэс, Перс, Армени, Турк -Алтан ордон (энэ нь 10 мужид хуваагддаг) Чингис хаан төв Азийг удирдаж байхад түүний жанжин Мукали (1170-1223) болон Чингисийн залгамжлагч Өгөдэй өмнөд Хятадыг 10 хэсэгт хуваахын оронд тэднийг Елюй Чуцайгийн зөвлөгөөгөөр татан буулгасан.

Европын хараат байдалЗасах

Олон тооны оросын улсууд болох Новгород, Смоленкс, Псков бүгд найрамдах улсууд руу Бат хаан 1239 онд халдан орох оролдлого төдий болсон. Гэвч оросын хойд хэсэг болох намагтай газруудаар хүрээлэгдсэн Новгород зэрэг газруудад хүрч чадаагүй. Хэдийгээр эдгээр нь монголын заналхийлэл дор байсан ч эзлэгдэн Александр Невски, Новгород зэрэг нь энэ хугацаанд эзлэлтэнд өртсөн. 1247 он гэхэд бүхий л оросын ноёрхол Мөнх-төмөр хааны дор орсон.

Монголчуудын европыг эзэрхийлэх эзэрхийлэл дуусч байх үед 2-р Иван Асэний доорх Булгарчууд монголын Түмэд рүү дайрсан боловч Киданчууд Монголын эрхшээлдээ оруулсан хаант засаг бүхий Төв азиас Булгарын 1-р Калиманы алба гувчууруудыг багтаасан нуувчаас Булгарчууд руу дайрсан. 1245 онд 4-р Бела хүртэл Монголчуудад Булгарчууд алба гувчуур өгч байхыг тушаасан.

Өмнөд Ази болон Солонгосын хараат байдалЗасах

1257 онд Монголчууд Вьетнамыг хүчээр булаан авсны дараа хэрхэн өөрсөддөө аюлгүй байдлаар өмнөд Хятадыг эзлэн авах талаар хэлэцээр хийсэн. Монголчууд хотуудын хамгаалагч нарыг болон Ханойн оршин суугчдыг хороосон. Танг Тонг хаан Мөнх хаанд хэрвээ өөрийн улсын иргэдийг өршөөх юм бол алба гувчуур тушаахыг зөвшөөрсөн. Хувилай хаан Танг гэр бүлийхнээс захиргааны бүрэн эрхийг шаардах үед, Монголчуудын шаардлагуудыг бүрэн хүлээн авах болсон ба 1264 онд 2 улсын хооронд хамтын нөхөрлөл бий болсон. Энэ үед 2 тал дайнаас болоод маш их хэмжээний хохирол амсцгаасан. Хэдийгээр 1278 Чампагийн хаан Вэ Индраварман Юаны захиргааг хүлээн авснаа илэрхийлсэн боловч түүний хүү шийдвэрийг нь эсэргүүцсэн. 1283 онд Монголын арми томоохон хотууд руу чиглэн аллагыг өмнөө тавин явж байсан ч Чампатай хийсэн тулаандаа удаа дараа ялагдсан. Чампагийн хаан 2 жил дараалан алба гувчуур өгч байснаа эцэст нь Монголд татвар төлөх шийдвэрээсээ татгалзсан.