Берлин (герм. Berlin) нь Германы нийслэл бөгөөд холбооны нэгдсэн 16 улсын нэг гэж тооцдог. 3.4 сая хүн амтай бөгөөд Германы хамгийн том хот юм. Европын холбооны хотууд дотор хүн амаараа хоёрт, суурин газруудад есөд жагсдаг. Зүүн хойд Германд байрлах бөгөөд Берлин-Бранденбург метрополи нутаг дэвсгэрт хамаарагдана. Энэ нутаг дэвсгэрт 180 гаруй орны 5 сая иргэн амьдардаг ажээ.

Берлин
Нийслэл, муж ба хот
Berlin
Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg
Brandenburger Tor abends.jpg
Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg
Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg
Berlin Museumsinsel Fernsehturm.jpg
Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg
Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg
Reichstag Berlin Germany.jpg
Берлин is located in Germany
Берлин
Берлин
Берлиний байршил
Солбицол: 52°31′12″N 13°24′18″E / 52.52000°N 13.40500°E / 52.52000; 13.40500Солбицол: 52°31′12″N 13°24′18″E / 52.52000°N 13.40500°E / 52.52000; 13.40500
УлсГерман
МужБерлин
Засаг захиргаа
 • БиетБерлиний Төлөөлөгчдийн танхим
 • Хотын захирагчФранциска Гиффай (СДН)
 • Бундесратын санал4 (69-өөс)
 • Бундестагын суудал29 (736-аас)
Газар нутаг
 • Хот/Муж891.7 км2 (344.3 миль2)
 • Хотын нутаг
3,743 км2 (1,445 миль2)
 • Бөөгнөрөл
30,546 км2 (11,794 миль2)
Өндөр
34 м (112 фут)
Хүн ам
 (2020 оны 12 сарын 31)[2]
 • Хот/Муж3,769,495
 • Хотын нутаг4,473,101
 • Бөөгнөрөл6,144,600
Иргэдийн нэршилБерлинчүүд
Berliner (эр), Berlinerin (эм) (Германаар)
Цагийн бүсUTC+01:00 (CET)
 • Зун (ЗЦ)UTC+02:00 (CEST)
Бүсийн дугаар030
ГеодугаарNUTS бүс: DE3
ISO 3166 кодDE-BE
Улсын дугаарB
ННБ (нийт)€155 billion (2020)[5]
ННБ нэг хүнд ноогдох€41,000 (2020)
GeoTLD.berlin
ХХИ (2018)0.964[6]
маш өндөр · 2-р байр
Вэб сайтberlin.de/en/

13-р зуунд Берлинийг анх дурьдсан байдаг бөгөөд дараалан тус тус Пруссийн Хант Улсын (1701-1918), Германы эзэнт гүрний (1871-1918), Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын (1919-1933), Гуравдугаар райхын (1933-1945) нийслэлүүд байжээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Берлин нь хуваагдсан; Зүүн Берлин нь Зүүн Германы нийслэл болсон бол Баруун Берлин нь 1961-1989 он хүртэл Берлиний ханаар хашигдаж, Барууны хэсэг болсон байна. 1990 онд Герман улс эргэн нэгдсэний дараа дахин бүх Германы нийслэл болжээ.

Берлин нь улс төр, соёл урлаг, мэдээлэл, шинжлэх ухааны томоохон төвд тооцогдох дэлхийн хотуудын нэг юм.[7][8][9][10] Мөн тивийнх нь агаар, төмөр замын тээвэр голчлон төвлөрдөг хотуудын нэг юм. Хотын эдийн засаг нь голдуу үйлчилгээний салбарт төвлөрдөг бөгөөд үүнд, бүтээлийн аж үйлдвэр, мэдээллийн байгууллагууд, байгаль орчны үйлчилгээ, хурал цуглаан явуулах газрууд зэрэг орно. Берлин нь ирдэг жуулчдынхаа тоогоор Европын холбоонд гуравт жагсдаг. Мөн тээврийн инженерчлэл, оптоэлектроник, мэдээллийн технологи, машины үйлдвэрлэл, эрүүлийг хамгаалах, биоэмчилгээний инженерчлэл, биотехнологи зэрэг аж үйлдвэр үйл ажиллагаагаа явуулдаг.

Берлин нь дэлхийд алдартай олон их сургууль, судалгааний институт, спортын үйл явдал, найрал хөгжим, музей, хүмүүстэй. Берлинд хотын төрх байдал, түүхийн өв уламжлал зэргээс шалтгаалж олон улсын кино бүтээл ихээр хийгддэг. Мөн фестиваль, өвөрмөц архитектур, шөнийн амьдрал, соёл урлагаараа алдартай бөгөөд чөлөөт амьдрал, шинэ үеийн сэтгэлгээ, амьдралын өртөг бага зэрэгт нь хүмүүс ихээр татагддаг.

ТүүхЗасварлах

Үндсэн өгүүлэл: Берлиний түүх

Хотын нэрЗасварлах

Берлин хэмээх нэр нь магад славян хэлний br’lo буюу berlo (орч. намаг, чийглэг газар эсвэл чийглэг газарт байх хэсэгхэн хуурай газар) гэх үг болон мөн славян хэлний газар нутгийн нэрний төгсгөлд ихэнхдээ бичигдэх -in төгсгөлөөс уламжлан бий гэж үздэг.[11]

Хотын нэр нь тус хотыг үндэслэгч Альбрехт ден Баерен болон Берлиний сүлд тэмдэгний дүрстэй огт хамаагүй (Берлин = Баер). Харин сүлдний нэр нь хотын нэрнээс гаралтай аж.[12]

Гүнгийн эзэмшлийн үеЗасварлах

Шпрээ арал дээр орших Кёллн хот нь хамгийн анх 1237 онд баримтанд дурдагдсан байдаг.[13] 1244 оны баримтад Шпрее голын зүүн хойд хэсэгт орших хотын хэсгийг (Алт-: "хуучин") Берлин хэмээн дурдсан байдаг. Сүүлд хийгдсэн археологийн олдворуудаас харвал 12-р зууны хоёрдугаар хагасаас голын хоёр талд нь суурин байсныг гэрчлэх баримт нотолгоо олдсон байна.[14]

Хун тайжийн үеЗасварлах

 
Эртний Берлин хотын газрын зураг, 1652 он

Газар зүйЗасварлах

Уур амьсгалЗасварлах

Берлин
Уур амьсгалын диаграмм
123456789101112
 
 
42
 
3
-2
 
 
33
 
4
-2
 
 
41
 
9
1
 
 
37
 
13
4
 
 
54
 
19
9
 
 
69
 
22
12
 
 
56
 
24
14
 
 
58
 
24
14
 
 
45
 
19
11
 
 
37
 
13
6
 
 
44
 
7
2
 
 
55
 
4
0
Температур °CТунадас мм
Эх сурвалж: DWD, Daten: 1971–2000[15]
Сарын дундаж температур болон хур тунадасны хэмжээ: Берлин
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Маx. Температур (°C) 2.9 4.2 8.5 13.2 18.9 21.6 23.7 23.6 18.8 13.4 7.1 4.4 Ø 13.4
Мин. Температур (°C) −1.9 −1.5 1.3 4.2 9.0 12.3 14.3 14.1 10.6 6.4 2.2 −0.4 Ø 5.9
Тунадас (мм) 42.3 33.3 40.5 37.1 53.8 68.7 55.5 58.2 45.1 37.3 43.6 55.3 Σ 570.7
Бороотой өдөр (d) 10.0 8.0 9.1 7.8 8.9 9.8 8.4 7.9 7.8 7.6 9.6 11.4 Σ 106.3
Т
е
м
п
е
р
а
т
у
р
2.9
−1.9
4.2
−1.5
8.5
1.3
13.2
4.2
18.9
9.0
21.6
12.3
23.7
14.3
23.6
14.1
18.8
10.6
13.4
6.4
7.1
2.2
4.4
−0.4
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Хур тунадас
Х
у
р

т
у
н
а
д
а
с
42.3
33.3
40.5
37.1
53.8
68.7
55.5
58.2
45.1
37.3
43.6
55.3
  1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Эх сурвалж: DWD, Daten: 1971–2000[15]

Хотын дүр төрхЗасварлах

Зургийн цомогЗасварлах

Рейхстаг, Берлин

Мөн үзэхЗасварлах

Цахим холбоосЗасварлах


Зүүлт тайлбарЗасварлах

  1. Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken (de).
  2. Иш татахад гарсан алдаа: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named pop-detail
  3. citypopulation.de quoting Federal Statistics Office. Germany: Urban Areas.
  4. Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik. Amt für Statistik Berlin-Brandenburg (8 February 2019).
  5. Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020.
  6. Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab (en).
  7. Global Power City Index 2011 (PDF; 1,3 MB) Abgerufen am 3. Juli 2013.
  8. Revealed: Cities that rule the world – and those on the rise. CNN (englisch), abgerufen am 14. April 2010.
  9. Leading cities in cultural globalisations/Media (englisch), GaWC, abgerufen am 14. April 2010.
  10. Berlin – Stadt der Nobelpreisträger. luise-berlin.de, abgerufen am 3. September 2015.
  11. Arnt Cobbers: Kleine Berlin-Geschichte. Vom Mittelalter bis zur Gegenwart Auflage 2. aktualisierte, Berlin 2008 ISBN 978-3-89773-142-4, Seiten 14
  12. Zur Herkunft der Namen der Doppelstadt»„Berlin“ und „Cölln“. luise-berlin.de
  13. H.G. Gengler: Regesten und Urkunden zur Verfassungs- und Rechtsgeschichte der deutschen Städte im Mittelalter. Erlangen 1863, S. 181–196.
  14. Die deutsche Hauptstadt altert um Jahrzehnte.'welt.de, 18. Oktober 2012
  15. Klimainformationen Berlin Deutscher Wetterdienst: World Meteorological Organization, 2013-01-04