Экваторын Гвинейн Бүгд Найрамдах Улс, нийтлэг нэршил нь Экваторын Гвиней (исп. Guinea Ecuatorial, фр. Guinée équatoriale, порт. Guiné Equatorial) нь Субсахарын Африкт орших улс юм. Эх газарт орших хэсэг нь умард талаараа Камерунтай, дорнод ба өмнөд талаараа Габонтой хиллэх бол өрнөдөд нь Гвинейн булан бий. Энэ улсын нутаг дэвсгэрийн хамгийн өмнөд цэг нь Аннобон арал бөгөөд экватороос өмнө зүгт 156 км-т, үлдсэн нутаг дэвсгэр нь экваторын хойд талд оршино. Хэдийгээр тус улсын нэрэнд экваторын гэдэг үг байгаа боловч улсын нутаг дэвсгэрийн нь хаагуур нь ч экватор дайрдаггүй аж.

República de Guinea Ecuatorial
(испаниар)
République de Guinée équatoriale
(францаар)
República da Guiné Equatorial
(португалиар)
Экваторын Гвинейн Бүгд Найрамдах Улс
Экваторын Гвинейн төрийн далбаа
Экваторын Гвинейн төрийн сүлд
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Уриа: Unidad, Paz, Justicia
(испаниар: Эв нэгдэл, Энхтайван, Шударга ёс)
Албан хэл Испани, франц, португали1
Нийслэл Малабо
Төрийн хэлбэр Бүгд Найрамдах Улс
Засаглалын хэлбэр Ерөнхийлөгчийн засаглал
Төрийн тэргүүн Ерөнхийлөгч
Теодоро Обианг
Засгийн газрын тэргүүн Ерөнхий сайд
Франциско Паскуал
Газар нутгийн талбай 28.051 км²
Хүн ам 1.309.000 (2018)[1]
Хүн амын нягтрал 44[2] хүн/км²
ДНБ
  • Нийт (нэрлэсэн)
  • Нийт (ХАЧХ)
  • ДНБ/Хүн ам (нэрл.)
  • ДНБ/Хүн ам (ХАЧХ)
2018[3]
  • 13,73 тэрбум $ (132.)
  • 29,85 тэрбум $ (136.)
  • 10.453 $ (70.)
  • 22.718 $ (66.)
Хүний хөгжлийн илтгэцүүр 0,588 (144.) (2019)[4]
Мөнгөн тэмдэгт Франк КФА BCEC (XAF)
Тусгаар тогтносон 1968 оны 10 сарын 12
(Испаниас)
Төрийн дуулал Экваторын Гвинейн төрийн дуулал
Үндэсний баярын өдөр Аравдугаар сарын 12
Цагийн бүс UTC+1 (ӨАЦ)
ТХ-н дугаар ГК
ISO 3166 GQ, GNQ, 226
Домэйн нэр .gq
Утасны бүсчлэлийн дугаар +240
1 Фанг, бүбэ, аннобон зэрэг хэлнүүд нь хүлээн зөвшөөрөгдсөн үндэсний хэлнүүд.
Equatorial Guinea in its region.svg
Equatorial Guinea-CIA WFB Map.png

Урьдны испанийн колони байсан тус улсын хүн амын дийлэнх нь фангууд бол цөөн тооны бүби байна. Экваторын Гвиней нь тэнгисийн эрэг дагуу их хэмжээний газрын тосны баялагтай боловч түүнээс олсон ашгийг нь цөөн тооны эрх мэдэл бүхий улс төрчид л хүртдэг байна. Нэг хүнд ногдох орлогын хэмжээгээрээ европын холбооны улсуудын дундаж хүрэх ч, ядуурлын түвшин өндөр.[5] Хүний эрх зөрчигдөх явдал нь эрс багассан боловч хууль эрх зүйн найдвартай орчин бүрдээгүй хэвээр байсаар байна.

Газар зүйЗасварлах

Экваторын Гвиней нь африк тивийн хамгийн жижиг нутаг дэвсгэртэй улсуудын нэг бөгөөд нийт 28.051 км² нутаг дэвсгэртэйгээс эх газарт байх нутаг нь ойролцоогоор 26.000 км². Үүнийг манай улсын газар нутагт харьцуулбал ойролцоогоор Өвөрхангай аймгийн нутаг дэвсгэрийн талаас ч бага гэсэн үг юм. Эх газарт орших хэсгийг нь Мбини гэх ба тэнгисийн эргээсээ алгуур өндөрссөөр бүс нутгийн төв хэсэгтээ 1200 метр хүртэл өргөгдөнө.

Улсын нутаг дэвсгэрийн хойд хэсэг нь болох Биоко арал нь ойролцоогоор 2000 км² талбайтай. Мөн түүнчлэн эргийн ойролцоох Кориско, Их Элобей, Бага Элобей зэргийн арлуудаас гадна Сан-Томе арлаас баруун урд зүгт 352 км-ийн зайд орших 17 км² газар нутаг бүхий Аннобон арал Экваторын Гвинейд харьяалагдана.

Хуурай газрын хилийн урт нь 835 км, эргийн хилийн урт нь 300 орчим километр.

Уур амьсгалЗасварлах

Арал дээр болон эх газарт халуун орны чийглэг ойн уур амьсгалтай ба хуурай байх үе нь маш богино. Биоко арал дээр хуурай улирал нь арванхоёрдугаар ба нэгдүгээр сар байхад, эх газарт долоодугаар сараас наймдугаар сар хүртэл үргэлжилнэ.

Амьтан, ургамалЗасварлах

Экваторын Гвинейд халуун орны чийглэг ой зонхилно. Биоко арал дээрх чийглэг ойг тариалангийн талбай болгосон. Аннобон арал дээр ихэнхдээ тосны- ба наргилын далдуу мод ургадаг.

Чийглэг ойн бүс нутаг нь олон зүйлийн амьтанд тохиромжтой уур амьсгалтай учраас шимпанзе, горилла, дрил, мандрил, макака ихээхэн байдаг. Мөн цоохор ирвэс, ойн заан, ойн одос үхэр, бутны гөрөөс, бонго ч ихээр тааралдана.[6]


Цахим холбоосЗасварлах

Wiktionary: Экваторын Гвиней – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу
  Commons: Экваторын Гвиней – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
  Wikivoyage: Equatorial Guinea – Аяллын хөтөч

ЭшлэлЗасварлах

  1. "Statistisches Länderprofil" Website des Statistischen Bundesamtes. Abgerufen am 23. Januar 2020.
  2. Berechnet 1.222.442 durch Fläche.
  3. World Economic and Financial Surveys
  4. "Human Development Reports" Abgerufen am 23. Januar 2020.
  5. Andrej Pustovitovskij: Strukturelle Kraft in Internationalen Beziehungen: Ein Konzept der Macht in internationalen Verhandlungen. Springer-Verlag, 2016, ISBN 978-3-658-12693-3, Kapitel 5.2.5.: Äquatorialguinea – China als Brecher der politischen Isolation, S. 207 (eingeschränkte Vorschau in der Google-Buchsuche [abgerufen am 21. Januar 2019]).
  6. Bioko Biodiversity Protection Program. In: bioko.org. 18. Februar 2019, abgerufen am 18. Februar 2019 (englisch).