«Куба» үгээр энд холбогдлоо. Өөр зүйлийн хуудсыг «Куба»-аас олж болно.

Бүгд Найрамдах Куба Улс (исп. República de Cuba) -Латин америк дахь Карибын тэнгис умард хэсэгт байдаг арлын улс. Их Антилийн арлуудад хамаарах Куба, Хувентуд гэх хоёр гол арал болон бусад олтригууд дээр оршдог. Нийслэл- Хавана хот. Албан ёсны хэл- испани.

Бүгд Найрамдах Куба Улс
República de Cuba
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Уриа: исп. Patria o Muerte
«Эх орон эсвэл үхэл»
Төрийн дууллын нэр:
исп. La Bayamesa
«La Bayamesa»
Нийслэл 
(их хот)
Хавана
Албан хэл Испани
Төр засаг Социалист бүгд найрамдах засаг
 -  Улсын Зөвлөл,
Сайд Нарын
Зөвлөлийн дарга,
Коммунист намын
нэгдүгээр нарийн
бичгийн дарга
Рауль Кастро
Тусгаар тогтнол
 -  Испаниас 1898 оны 12 сарын 10 
 -  АНУ-аас 1902 оны 5 сарын 20 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 109,884 км2 (105)
 -  Гадаргын ус (%) ялихгүй
Хүн ам
 -  Тооцоо (2010) 11,241,894[1] (73)
 -  Тооллого (2002) 11,177,743[1] 
 -  Нягт сийрэг 102.3 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $114.1 тэрбум[2] (63)
 -  Нэг хүнд $9,900 (86)
ДНБ (Нэрлэсэн) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $57.49 тэрбум[3] (68)
 -  Нэг хүнд $5,100[3][1][4] (90)
ХХИ (2011) 0.776[5] (сайн) (51)
Мөнгөний нэгж Куба песо (CUP)
Цагийн бүс −5
Замын хөдөлгөөн баруун
Домэйн нэр .cu
Утасны томьёо +53

Куба улс НҮБ (1945), Эвсэлд үл нэгдэх хөдөлгөөн (1961), Карибын бүсийн орнуудын байгууллага (1994), Дэлхийн худалдааны байгууллага (1995) зэрэг олон улсын байгууллагуудын гишүүн орон юм.

Кубын газар зүйЗасварлах

Талбай – 110992 кв. км. Хамгийн өндөр цэг – Пик Туркино 1974 м. Хамгийн урт гол – Кауто 370 км. Арлын урт 1200 км., өргөн нь хамгийн нарийн хэсгээрээ – 210км. Кубийн ольтриг 110992 км2 талбайтай ба 300 гаруй цасан цагаан элсээр хучигдсан ,болор тунгалаг усаар хурээлэгдсэн байгалийн наран шарлагийн газартай. Кубын хамгийн алдартай наран шарлагын газар бол – Варадеро. Кубын ландшафт маш олон янз. Энд хөндий болон уулс, толгод байдаг. Улс орны баруун хэсэгт уулархаг нутаг - Кордильера-де-Гуанигуанико байдаг. Сьерра-Маэстрын ууланд улсынх нь хамгийн өндөр цэг Туркино оршино. (далайн тувшнээс 1974 м өндөр). Арлын бусад хэсгийг уржил шимтэй тал газар эзэлдэг. Арал дээр олон төрлийн агуй сонирхож болно. Кубын голууд том биш боловч маш хүчтэй урсгалаараа ялгардаг. Голууд нь уулнаас гоёмсог хүрхрээ үүсгэн урсдаг. Хамгийн сонирхолтой нь Агабама ба Сальто-дель-Карбунийн хүрхрээ. Кубын хамгийн урт гол Кауто (ойролцоогоор 370 км.) арлын зүүн хэсгээр урсдаг.Кубад олон тооны нуур цөөрөм байдаг. Энд шувуу сонирхон судлаачид ирж Куба дахь нүүдлийн шувуудын шилжилт хөдөлгөөнийг ажигладаг [6].

Кубын эдийн засагЗасварлах

Энэ нь сахарын үйлдвэрлэл болон аялал жуулчлалд тулгуурласан төвлөрсөн эдийн засгийн системтэй. Аялал жуулчлалын салбар 1960-аад оноос өмнө хурдацтай хөгжиж байсан. Кубад Канад, Испани, Европын корпорациуд асар их хэмжээний мөнгөн хөрөнгө оруулалт хийж байна. Сахарын үйлдвэрлэлийн зэрэгцээгээр навчин тамхи, кофе, ром, зөгийн бал, какао болон цитрусын төрлийн ургамал тариалдаг. Куба - эм болон биотехнологийн чиглэлээр дэлхийд тэргүүлэгч орны нэг. Кубын эдийн засгийн чухал салбар - барилгын материал үйлдвэрлэл, загасны аж ахуй, никель , зэс, магни хром олборлолт юм (дэлхийн хамгийн том никелийн нөөцийг эзэмшдэг). Улс орны орлогын бас нэг чухал эх үүсвэр- ихэвчлэн АНУ-ын Флоридад амьдардаг дүрвэгчдын Кубад үлдсэн хамаатан садандаа илгээсэн мөнгө болдог [7].

Кубын түүхЗасварлах

Кубын түүхэн бичиг аралд Христофор Колумбын хөлөг онгоцууд ирсэн 1492 оны 10 сарын 28-наас эхэлдэг. Энэ хүртэл Кубад нутгийн 3 омог оршин суудаг байжээ. Гуанатабеичууд нь агуйд амьдардаг цуглуулагчид, сибонеичууд – анчид болон загасчид байв. Нутгийн оршин суугчид хөдөө аж ахуй эрхэлдэг байв. Тэд орчин үеийн Венесуэлын нутаг дэвсгэрээс Куба руу нүүсэн бөгөөд арал дээрх хамгийн дэвшилтэт, хамгийн том бүлэг байжээ [8].

1511 онд Диего Веласкес де Куэльяр арлуудын уугуул хүн амыг эрхшээлдээ оруулж, Форт Баракоа хотыг барьж, Куба дахь анхны Испанийн захирагч болж байсан. 1514 он гэхэд долоон сууринг байгуулжээ. 1515 онд Куэллар төв байраа Кубын анхны нийслэл болсон Сантьяго-де-Куба руу нүүлгэжээ. Колоничлол нь арлын уугуул хүн ам болох хүн амын 75 хувийг бүрдүүлдэг Тайно индианчуудтай тэмцлийн нөхцөлд явагдсан. Колумб нутгийн уугуул сая дахь хүн алагдсан тухай мэдээлж байжээ. 15-р зуунд Кубын хүн ам 1,800,000 орчим байсан.

1823 онд Испаниас тусгаар тогтнолын төлөөх анхны бослогыг дарсан байна.

1868 онд Кубын тусгаар тогтнолын төлөөх арван жилийн дайн эхэлсэн бөгөөд босогчдыг АНУ дэмжиж байжээ.

1895 онд Хосе Мартигийн удирдлаган дор Кубын эх орончдын бүлэг Кубад газардсан байна. Энэ үйл явдал нь Испаничуудтай хийсэн шинэ дайны эхлэл болсон бөгөөд энэ үеэр Кубачууд томоохон хотуудыг эс тооцвол арлын бараг бүх нутаг дэвсгэрийг хяналтандаа авч чадсан байна.

1898 онд АНУ Испанитай дайн эхлүүлж, ялалт байгуулжээ. Улмаар Куба АНУ-аас хараат болж Үндсэн хуульд АНУ тус улсын нутаг дэвсгэрт цэргээ оруулах эрхтэй гэж заасан байдаг. Энэ заалтыг 1934 онд хүчингүй болгосон түүхтэй.

1933 онд түрүүч Фулхенсио Батиста и Салдивар тэргүүтэй хувьсгалчдын зохион байгуулсан төрийн эргэлтийн үр дүнд дарангуйлагч Жерардо Мачадо и Моралесийг түлхэн унагаж, ардчилсан дэглэм тогтоосон.

1940 онд Үндсэн хууль батлагдсан.

1952 оны гуравдугаар сарын 10-нд Фулхенсио Батиста төрийн эргэлт хийж, цэргийн дарангуйлал тогтоосон байна.

1959 оны 1-р сарын 1-нд дарангуйлагч Батиста Кубаас зугтав. Тухайн үед Ф.Кастро тэргүүтэй босогчид арлын төв хэсэгт байрлах Санта Клара хотыг эзэлж, зүүн хэсэгтээ томоохон газар нутгийг хяналтандаа байлгаж байсан ч нийслэлд шууд аюул учраагүй бөгөөд Батиста томоохон цэргийн хүчний мэдэлд байсан юм. 1-р сарын 1-нд Батиста зугтаасны улмаас үүссэн хоосон орон зайг босогчид эзэлж Гавана руу ороход олон нийтийн баяр хөөрөөр угтсан байна.

Кубын оршин суугчидЗасварлах

11.1 сая гаруй хүн амтай. Хүн амын нягтрал - км.квадратад 101 оршин суугчтай. Арлын хүн амын 75% нь хотод хөдөө орон нутагт 5% нь амьдардаг. Кубын хотууд архитектурын холимог хэв маягтай. Хамгийн их хүн амтай суурин - Гавана 2.2 сая хүн амтай Сантьяго-де-Куба и Ольгин нь тус бүр хагас сая орчим хүн амтай. Кубад эрт дээр үеэс цагаан арьст европчууд (ихэвчлэн испаничууд) африкийн хар боолуудын удам болон азиуд амьдарч иржээ [9]. Албан ёсны мэдээгээр Кубын хүн амын 65,1 % нь цагаан арьстан, 24,8 % нь өнгөт арьстан, 10,1 % нь хар арьстан байдаг байна [10].

Шашин шүтлэгЗасварлах

Арал дээр албан ёсны тархсан шашин нь католик гэж үздэг [11]. Хүн амын 95% католик шашин шүтлэгтэй, үлдсэн хэсэг нь бусад шашин шүтдэг [12].

Кубын албан ёсны хэлЗасварлах

Албан ёсны хэл нь испани хэл. Амралтын бүсүүдээр англи, герман, итали хэл өргөн ашиглагддаг. Кубачууд гадаадынханд сайхан сэтгэгдэл төрүүлэхийн тулд англиар ярихыг оролддогч бүрэн ойлгодоггүй. Кубачууд Латин Америкийн бусад улсуудыг бодвол испани хэлээр харьцангуй хурдан ярьдаг [13].

Кубын хөгжим, бүжигЗасварлах

Орчин үеийн латинамерик хөгжим Африкийн бөмбөрийн хэмнэл, испани гитарын хосолсон ая Кубад үүссэн ба Сон (Son), Дансон (Danzon), Ча-ча-ча (Cha-cha-cha), Mамбо (Mambo),Сальса (Salsa), Румба (Rumba) ба багт наадмын хэмнэл зэрэг бүжгүүдийг үүсгэжээ. Тэр ч байтугай Tango (Tango) Кубад үүсчээ [14].

Мөнгөн тэмдэгтЗасварлах

Мөнгөн тэмдэгт нь Кубын песо (CUP), 100 ceнтаво-д хуваагдана. Мөнгөн дэвсгэртүүд 1, 3, 5, 10, 20, 50, 100 песо болон 1-т 3-тийн зоос байдаг. 1, 2, 5 ба 20 центийн задгай мөнгө байдаг. Кубын хөрвөх песо (CUC) нь доллортай 1:1 харьцаатай. Кубын энэ шинэ мөнгөн тэмдэгт нь Кубын хуучин песотой ямар ч хамаагүй юм [15].

Цаг агаарЗасварлах

Зүүн хойд зүгийн зөөлөн салхи бүхий таатай дулаан уур амьсгалтай. Борооны улирал 5 сараас 10 сар хүртэл үргэлжилж, хуурай өвлийн улирал 11 сараас 4 сар хүртэл үргэлжлэнэ. Агаарын дундаж температур 8-р сард 27,4°C байдаг бол, 2-р сард 22,2°C болдог [16].

Улс төрийн бүтэц.Засварлах

Куба - Бүгд Найрамдах Улс. Төрийн тэргүүн –Ерөнхийлөгч [17]. Улсын эрх барих дээд байгууллага –шууд сонгуулиар 5 жилийн хугацаатай сонгогдсон депутатуудаас бүрдсэн Үндэсний ассамблей [18].

ТээвэрЗасварлах

20-р зууны эхээр Кубад төмөр замын нягт сүлжээ тавигдсан. Авто тээвэр сайн хөгжсөн . Арлын улсын хувьд Кубад далайн тээвэр чухал ач холбогдолтой. Мөн түүнчлэн агаарын тээвэр чухал байр суурь эзэлнэ. Улс хоорондын болон орон нутгийн агаарын тээвэр ашиглаж болно [19].

Цахим холбоосЗасварлах

  •   Commons: Cuba – Викимедиа дуу дүрсний сан

Эх сурвалжЗасварлах

  1. 1.0 1.1 1.2 Anuario Estadístico de Cuba 2010, Oficina Nacional de Estadísticas, República de Cuba. Accessed on September 30, 2011.
  2. Cuba. The World Factbook. CIA. 2009-04-06-д хандсан.
  3. 3.0 3.1 CIA – The World Factbook. Cia.gov. 2011-09-30-д хандсан.
  4. Value was rounded down to the nearest hundred.
  5. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf
  6. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ .Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  7. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  8. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  9. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  10. http://rus.azatours.lv/kuba_o_strane . Куба | О (Об) Кубе. (2010-2014). Retrieved May 17, 2016
  11. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  12. http://rus.azatours.lv/kuba_o_strane . Куба | О (Об) Кубе. (2010-2014). Retrieved May 17, 2016
  13. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  14. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  15. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  16. http://rus.azatours.lv/kuba_o_strane . Куба | О (Об) Кубе. (2010-2014). Retrieved May 17, 2016
  17. http://rus.azatours.lv/kuba_o_strane . Куба | О (Об) Кубе. (2010-2014). Retrieved May 17, 2016
  18. http://www.latin.ru/cuba/ .Куба. (2002). Retrieved May 17, 2016
  19. http://www.latin.ru/cuba/ .Куба. (2002). Retrieved May 17, 2016