Зүлгэ мөрөн

Зүлгэ (буриадаар: Зүлхэ мүрэн, якутаар: Өлүөнэ, оросоор: Лена) — ОХУ-ын зүүн Сибирийн нутгаар урсаж Умард мөсөн далайн Лаптевын тэнгист цутгадаг мөрөн.

Зүлгэ мөрөн
Зүлгэ мөрний ай сав
Эх Байгал нуурын ойролцоох Байгалын нуруунаас
Адаг Лаптевын тэнгисУмард мөсөн далай
Усаа цуглуулдаг орнууд Оросын Холбооны УлсОросын Холбооны Улс Орос
Байршил Эрхүү муж, Саха, Сибирь
Урт 4294 км[1]
Эхийн өндөр 1465 м
Адгийн өндөр 0 м
Өндрийн ялгаа 1465 м
Урсац 4165-16.760 м³/с
Ус цуглуулах талбай 2.490.000 км²[1]
Голын систем Зүлгэ мөрөн
Зүүн цутгалууд Бүлүү
Баруун цутгалууд Витим, Олёкма, Алтан

Тус голын урт нь 4400 км бөгөөд ай сав нь 2,49 сая км². Жилийн урсац нь 515,6 км³.

ОХУ-ын Эрхүү муж болон Сахагийн нутгаар урсан өнгөрдөг бөгөөд зарим цутгадаг голууд нь Өвөр Байгал, Красноярск, Хабаровск хязгаар болон Буриад улс, Амур мужийн нутгаар өнгөрдөг байна.

Нэрийн үүсэлЗасварлах

1619-1628 оны үед П.Д.Пенда хэмээх оросын аялагч Елюенэ гэдэг гол байдгийг мэдэж орос хэлээр Лена гэж дуудах болжээ. Голын нэр нь эвенк хэлнээс гаралтай «Елю-Енэ» («Елюенэ») буюу «том гол» гэсэн утгатай үг ажээ.

Газар зүйЗасварлах

Зүлгэ буюу Лена мөрний эх нь Байгал нуураас баруун тийш 10 км зайд орших, Байгалын нурууны нэг хэсэг болох нэргүй оргилын бэлд 1470 м өндөрт орших жижиг намаг гэж үздэг байна.

ЗагасЗасварлах

Эрт дээр үеэс Зүлгэ гол болон түүний цутгалууд загасны нөөцөөрөө алдартай байсан. Далан байхгүй, хүнсний баялаг баазтай тул олон төрлийн загас амьдрахад маш сайн нөхцөлтэй. Тус мөрний хамгийн том, хамгийн үнэ цэнтэй загас бол Сибирийн хилэм юм. Мөн тул, ленок, таймень, налим загас байдаг. Зарим хүмүүс 70 сантиметр хэмжээтэй, найман килограмм жинтэйг барьсан байдаг. Эдгээр загасыг Улаан номд оруулсан бөгөөд зөвхөн тусгай газар загасчлахыг зөвшөөрдөг.

ТээвэрЗасварлах

Зүлгэ мөрөн өнөөг хүртэл Сахагийн тээврийн гол судас хэвээр байгаа бөгөөд бүс нутгийг Холбооны чанартай тээврийн дэд бүтэцтэй холбодог. Навигацийн буюу усан онгоц явах хугацаа нь мөрний доод хэсэгт 120 хоног, дээд хэсэгт 180 хоног хүртэл үргэлжилдэг байна. Мөрөн дээгүүр төмөр замын 1, авто замын 3 гүүр байдаг.

Хот сууринЗасварлах

Зүлгэ мөрний эрэг дээр 6 хот байрладаг:

  • Усть-Кут;
  • Киренск — 1630 онд байгуулагдсан;
  • Ленск;
  • Олёкминск;
  • Покровск;
  • Якутск - 1632 онд байгуулагдсан, 318 мянга хүн амтай ОХУ-ын Зүүн умард нутгийн хамгийн том хот;


   

Цахим холбоосЗасварлах

  Commons: Зүлгэ мөрөн – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
Wiktionary: Зүлгэ мөрөн – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу

ЭшлэлЗасварлах

  1. 1.0 1.1 Lena im Staatlichen Gewässerverzeichnis der Russischen Föderation (russisch) – mit Zuflüssen (Teil 1)