Лаврентий Берия

Лаврентий Павлович Берия (гүрж. ლავრენტი პავლეს ძე ბერია, Лавре́нти Па́влес дзе Бе́риа; 1899 оны 3 дугаар сарын 17-нд (29) Оросын Эзэнт гүрний Кутаиси мужийн Мерхеули тосгонд төрсөн- 1953 оны 12 дугаар сарын 23-нд ЗХУ-ын нийслэл Москва хотод цаазлуулж нас барсан) -ЗХУ-ын улс төрийн болон намын зүтгэлтэн. ЗХУ-ын Аюугүй байдлын ерөнхий комиссар (1941), ЗХУ-ын Маршал (1945), ЗХУ-ын Хөдөлмөрийн баатар(1943) цол хүртэж байсан боловч 1953 онд бүх цол, шагналаа хураалгасан.

Лаврентий Берия

НамтарЗасварлах

Лаврентий Берия 1899 оны 3 дугаар сарын 17 [29]-нд Кутаиси /Абхази/ мужийн Мерхеули тосгонд яду тариачны гэрт төржээ. Эх нь:-Марта Джакели (1868—1955) - мегрел үндэстэн байжээ.

Эцэг нь:-Павел Хухаевич Берия (1872—1922), тэд хоёр хүү, нэг охинтой байсан. Лаврентий хүү багадаа сурлага сайтай байсан тул эцэг эх нь байшингийнхаа талыг зарж байж 15 настай хүүгээ Сухумийн анхан шатны дээд сургуульд өгсөн. Сургуулиа төгсөөд цаашид суралцахаар Баку явсан. Тэнд барилга механикийн техникийн сургуульд орсон. 1917 онд Оросын Социал-демократ намд элссэн. Мөн оны 6-р сард түүнийг армид томилолтоор Румыний фронтод явуулсан аж. Гэвч байлдаж амжсангvй, арми тарж тэр эргэн ирээд хувьсгалч болохоор шийджээ.

Нууц байдал, мөрдлөгө, баривчлага мөн л түүнийг тойрсонгvй. Большевик намын даалгавраар Баку дахь мусаватийн сөрөг тагнуулийн газар ажиллаж байсан гэдэг. Сэргэлэн байрын залууг Азербайджаны онцгой комисс /ОК/ хараандаа авч удалгvй тэр нууц шуурхай хэлтсийн орлогч даргаар томилогдожээ. Дараа нь жинхэнэ дарга нь болж улмаар Гүржийн Онцкой Комиссын даргын орлогч болон дэвшив.

1924 онд Берия меньшевикууд бослого дэгдээхээр зэхэж зэр зэвсэг, отрядууд бэлдэж байгааг мэдэж авч урьдчилан сэргийлэх үүднээс Гvржийн ТХ-ны дарга Оржоникизегийн зөвшөөрөл авч босогчдьгн төлөвлөгөө нь илэрсэн гэдгийг мэдүүлэх зорилгоор хэргээр гадагш мэдээлэл цацсан боловч тэд үүнийг огт тоосонгvй, үргэлжлүүлэн бэлдсээр байжээ. Гэтэл Гүржийн гвардийн толгойлогч Жугели гэгч орж иржээ. Тэр ОК-н хяналтан доор байсан тул түүний ирснийг тэр даруй мэдэгдэж, хайж эхэлжээ. Жугелиг гудамжинд явж байхад нь танил нь тааралдсанаар санаандгvй байж байгаад баригджээ. Шоронд байхдаа тэрбээр өөрийн хамтрагч нараа бослого гаргахгvй байхыг уриалж байв.

1920 оны сүүлчээр Берия намын ажил эрхлэх болж Гүржийн КН-н ТХ-ны дарга болжээ. Бериягийн тухай америкийн түүхч Курт Зингер "Түүхийг өөрчилсєн тагнуулууд" номондоо санаанд оромгvй зvйлс бичжээ. Түүний энэ таамаглал /ингэж бичвэл зохилтой байх/ ыг сийрvvлбэл: "Берия Бакуд бүтэлгvйтсэн нууц ажиллагааны дараа Албани руу зугтаж, тэндээ Иосиф Титотой танилцжээ. Тэндээс орост эргэн ирж Октябрын /10 сарын / хувьсгалд оролцсон байна. Карапет Абамалян гэдэг нэрийн доор 500 гаруй австрийн цэргийн олзлогсодыг захирч байжээ. Тэдний дундаас л Зөвлөлт оросын анхны тагнуулын офицеруудыг элсvvлэн авсан гэдэг. 1920 онд Берия Прагад очиж Украины элчингийн үүрэг гvйцэтгэхээр томилогдов. Тэнд бараг бvх европ тивийг хамарсан өргөн хүрээтэй сөрөг тагнуулын сvлжээг бий болгожээ. Дараа нь Гүржид эргэн ирээд 1924 онд болсон бослогыг дараад дахин Франц руу явсан байна. Парист мөн дипломат халхавчин доор ажиллаж байв. Түүний сонирхлын хvрээ нь хуучин хаант засгийн vеийн болон vндэстний цагаачдын дунд чиглэгдэж байсан бөгөөд өөрөө тэдний хүрээнд нэвтэрч, шинэ тагнуулын сүлжээг бий болгожээ.

1930-1937 онуудад Берия хэд хэдэн удаа гадаадад явсан бөгөөд тvvний удирдлаган дор зөвлөлтийн эсрэг үзэлтэй тэргүүнүүдийг устгах, хулгайлах нууц ажил хийгдэж байжээ". Гэхдээ энэ бvхэн Курт Зингерын түүний тухай таамаглал юм. Үүнийг нь өөрт нь vлдээе.

1931 онд тэрээр Гүржийн Коммунист намын 1 дүгээр нарийн бичгийн дарга, 1932 оноос Ар Кавказын Коммунист намын 1 дүгээр даргаар томилогдсон байна.

1938 онд Берия ЗХУ-ын Дотоод хэргийн Ардын Коммисаруудын газрыг толгойлох болов. Эхэн үедээ Ежовын 1-р орлогч ДЯАК-ын улсыг аюулаас хамгаалах газрын дарга гэсэн албан тушаалтай байжээ. Берия ажлаа хvлээж аваад єєртєє хамгийн vнэ цэнэтэй гэсэн туршуулуудыг элсvvлэн авсан байна. Тvvний анхны ажиллагаа нь "нугас" нэртэй байжээ. Зорилго нь Мексикт нуугдаж байсан Сталины эртний дайсан Троцкийг устгах явдал байв. Тэр туршлагатай чекист Эйтингтон болон испанийн олон улсын бригадын гишvvд, мєн мексикийн зураач Сикейрос нарыг бvрдvvлсэн байна. 1940 оны 5-р сарын 27-нд болсон энэ халдлага бvдэлгvй болсон боловч хагас жилийн дараа 8-р сарын 20-нд зєвлєлтийн тагнуулч Рамон Меркадер тvvнийг алж чадсан юм. Vvнээс гадна дотоодын тагнуулын алба єєр бусад асуудлуудтай тэмцэж байв. Европын нууц тагнуулын хэлтсvvдээс Герман улс ЗХУ-д илэрхий дайсагнаж Англи, Франц, Польшийн эрх барих хvрээнийхэнтэй далдуур гэрээ хийж байгаа тухай мэдээнvvд ирж мєн олон даалгавар биелvvлж байсны дотор Молотов, Риббентроп нарын баруун Украин, Белорусын тухай гэрээнvvд орж байв. Дэлхийн 2-р дайн эхлэхэд зєвлєлтийн тагнуулчид польшийн тагнуулч Германд тагнуулын шvлжээ байгуулсан Юрек фон Сосновский болон польшийн язгууртан Радзивилл ванг баривчилжээ. Бериягийн заавраар тэднийг єєрсдєддєє татахыг оролдсон боловч бvтсэнгvй. 1940 оны 8-р сард ДЯАК-н тагнуулчид дайны аюул нvvрлэж байгааг удаа дараалан мэдэгдсээр байв. Хэдийгээр тэд нар хэзээ, хаана, хэдийд довтлохыг хэлж мэдэхгvй ч арай илvv тодорхой, гэхдээ хоорондоо зєрєєтэй мэдээллийг Зорге, Штёбе болон бусад тагнуулчид єгч байсан боловч Сталин, Берия хоёр Гитлерийг гэрээндээ vнэнч байна гэдэгт огтхон ч эргэлзэхгvй байсан юм. Дайн эхлэхээс хэд хоногийн ємнє Берия тушаал гаргаж хэрэв дайн болсон нєхцєлд хорлон сvйтгэх, тагнах хэсгийг тагнуулын байгууллагын ажилтнуудаас элсvvлэн бий болгох vvрэг єгчээ. Дайн эхлэх vед энэ хэсэгт орох хvмvvсийн нэрсийг сонгож эхэлсэн байна. Ингээд уг бvлэг бэлэн болж, тэдний гол vvрэг нь Германы Цэргийн эсрэг тагнуулын ажиллагаа явуулах, партизаны дайн зохион байгуулах, Германчуудын эзэлсэн нутаг дэвсгэр дээр тагнуулын сvлжээ бий болгох, Германы тагнуулын албыг тєєрєгдvvлэх зорилгоор тусгай радио нэвтрvvлгvvд явуулах зэрэг байжээ. 1942 онд тагнуулын байгууллагыг яаралтайгаар дахин зохион байгуулсан байна. Vvнээс гадна онцгой зориулалтын тусгай мото буудлагын бригадыг байгуулж тамирчид сайн дурынхан, улс тєрийн Цагаачид, комсомолын идэвхтэнvvд, хилчид, холбоочид гэх мэт хvмvvс бvрэлдэхvvнд нь оржээ. Дайсны ард талд 2000 гаруй тагнан турших, хорлон сvйтгэх бvлгvvдийг илгээж тэдгээр нь партизаны отрядуудын цєм нь болж єгсєн юм. Бериягийн тушаалаар 1941 оны 10-р сард Москвад бие биендээ харилцан хамааралгvй гурван тагнуулын сvлжээ бии болгожээ. 1941 оны 2-р сард Берия ЗХУ-ын АКЗ-н орлогч дарга болж дайны эхний єдєр улсыг батлан хамгаалах хорооны гишvvн болжээ. Бериягийн хамгийн амжилттай гvйцэтгэсэн даалгавар бол 1942 оны зун намар ДЯАК-ын хэд хэдэн дивизийг Кавказ руу илгээж хамгаалалт хийсэн явдал юм. 1941 оны намар Англи, АНУ, Герман зэрэг улсууд атомын бємбєг хийх ажлаа эхлvvлсэн хэмээн тагнуулын газраас мэдэгджээ. Энэ тухай Сталинд тэр даруй мэдэгдэв. Сталин ямар нэгэн шийдвэр гаргахаасаа ємнє энэ шинэ зэвсгийн тухай бvх нууц мэдээллvvдийг олж боловсруулах vvргийг Берияд єгчээ. Учир нь тэр зэвсэглэл болон тагнуулыг хариуцаж байсан юм. Берия онолын хувьд ч техникийн хувьд ч энэ талаар ямар ч мэдлэггvй тул хэрэгтэй хvмvvсийг цуглуулж, хэрэгтэй газар нь аваачсан байна. Vvн дотор генерал Судоплатовоор удирдуулсан атомын асуудал хариуцсан тусгай тасаг байгуулжээ. Єєр нэг Бериягийн vйл ажиллагаа бол дайны vед Михоэлсын хамт Еврейн фашистын эсрэг хороо байгуулж олон улсын еврейчvvдын байгууллагатай холбоо тогтоохыг оролджээ. Хорооны зорилго нь ЗХУ-д тусламж vзvvлэх хандлагыг бий болгох учиртай байв. Гэвч энэ байгууллага Бериягийн хяналтнаас гарч бvр Крымийн нутаг дэвсгэр дээр Сталины нэр дээр Михоэлс захидал бичиж Зєвлєлт Социалист Еврей Улс байгуулах тухай асуудлыг ярьж эхэлжээ. Уг байгууллагыг тэр даруй устгаж, Михоэлс "aвтын -ослоор" нас барж, 10 гишvvд болон идэвхтэнvvдийг нь буудан хороож бусдад нь янз бvрийн хугацаатай хорих ял оноожээ. Сталинг нас барахаас ємнє Берия тvvнтэй хамт Иосиф Броз Титог алах тєлєвлєгєєг хэлэлцэж байжээ. Сталинг нас барсны дараа 1953 оны 5-р сард Москвад Берия нууц тагнуулын ажилтнуудын тэн хагасыг дуудан авчиржээ. 1953 оны 6-р сарын 26-нд эх орноосоо урвасан хэргээр Берия баривчлагдсан байна. 12-р сарын 23-нд ЗХУ-ын Дээд шvvхийн Тусгай шvvгч нарын хяналтан доор цаазаар авах ял оноож тэр єдрийн 19.50 минутанд тогтоол ёсоор буудан хороожээ. 2000 онд ОХУ-ын Дээд шvvх Берияд оноосон ялын тогтоолыг хэвээр нь vлдээжээ.

ЭшлэлЗасварлах

ХолбоосЗасварлах