"Наполеон I Бонапарт"-ны өөр хувилбарууд

засварлах хураангуй байхгүй
No edit summary
No edit summary
| native_lang1 = [[Франц хэл|Франц]]
| native_lang1_name1 = Napoleon Bonaparte
|predecessor=Францын консул ([[Анхдугаар Хаант Улс|Францын анхдугаар бүгд найрамдах улс]]ын гүйцэтгэх засаглал; Наполеон анхных нь консул байлаа) <br /><small> Өмнөх хаан: Францын хаан [[Францын XVI Луй|XVI Луй]] (1793 онд нас барсан)</small>
|successor=[[Францын XVIII Луй|XVIII Луй]] (''де-факто'')<br />[[II Наполеон]] (''де-юре'')
|consort=[[Жозефин де Бюрхалис]] (''1796 онд гэрлэсэн, 1810 онд салсан'')<br />[[Австрийн Мариа Луйз]] (''1810 онд гэрлэсэн'')
|mother=Летициа Рамолино
|date of birth=1769 оны 8-р сарын 15
|place of birth=Францын КорсикКорсика арлын Ажаччио
|date of death=1821 оны 5-р сарын 5
|place of death=Гэгээн Елена арлын Лонгвүүд
Хожим Эзэн хаан '''I Наполеон''' гэгдэх болсон '''Наполеон Бонапарт''' ({{lang-fr|Napoléon Bonaparte}}; 1769 оны 8-р сарын 15 – 1821 оны 5-р сарын 5) [[Европ]]ын түүхэнд хамгийн их нөлөөлсөн, [[Франц]]ын цэрэг, улс төрийн зүтгэлтэн юм.
 
[[КорсикКорсика]]тд төрж, эх газрын Францад их бууны офицероор бэлтгэгдсэн Наполеон [[Анхдугаар Хаант Улс|Францын анхдугаар бүгд найрамдах улс]]ын үед алдар хүнд олж авсан ба Францын эсрэг [[Анхдугаар эвсэл|Анхдугаар]] ба [[Хоёрдугаар эвсэл]]ийн эсрэг дайны ажиллагааг амжилттай удирдсан. 1799 онд Бонапарт төрийн эргэлт зохион байгуулж, өөрийгөө анхны консулаар томилж, таван жилийн дараа 1804 оны 5 дугаар сарын 18-нд өөрийгөө Францын Эзэн хаанаар өргөмжилжээ. XIX зууны эхний арван жилд тэрээр [[Анхдугаар Хаант Улс|Францын анхдугаар эзэнт улс]]ын армийг Европын томоохон гүрнүүдийн эсрэг хөдөлгөж, [[Аустерлицийн тулалдаан]] [[Вагнерийн тулалдаан]] зэрэг олон тулалдаанд дараалсан ялалтууд байгуулж Европын эх газарт ноёлов. Тэрээр өргөн эвсэл байгуулж, анд нөхөд, ах дүү нараа Европын бусад улсуудад эрх баригчаар томилох замаар Францын нөлөөллийн хүрээг тогтоожээ.
 
1812 онд Оросыг дайлсан нь Наполеоны хувь тавиланд эргэлт гаргав. Түүний Их Арми ({{lang-fr|Grande Armée}}) дайны явцад сүйрч, дахин хэзээ ч бүрэн сэргээгүй юм. 1813 онд [[Зургаадугаар эвсэл]] Наполеоны цэргийг [[Лайпцигийн дэргэдэх үндэстнүүдийн тулалдаан|Лайпцигт]] бут цохиж, дараа жил нь Эвсэл Франц руу довтолж, Наполеоныг хаан ширээнээсээ буухад хүргэсэн бөгөөд түүнийг [[Элба арал|Элба аралд]] цөлжээ. Нэг жил хүрэхгүй хугацааны дараа Наполеон Элбагаас оргож, эргэж эрх мэдлээ олж авсан боловч 1815 оны 6-р сард [[Долоодугаар эвсэл]] эхэлж Англи Пруссын хамтарсан цэргийг тосож [[Ватерлоогийн дэргэдэх тулалдаан|Ватерлоогийн тулалдаан]]д ялагджээ. Наполеон амьдралынхаа сүүлийн зургаан жилийг [[Гэгээн Еленагийн арал]] дээр Британийн хяналт дор өнгөрөөж, тэндээ нас нөгцжээ. Задлан шинжилгээгээр түүнийг ходоодны хорт хавдраар өнгөрсөн гэж дүгнэсэн боловч Стен Форсхуфвуд болон бусад эрдэмтэд түүнийг хүнцлээр хордуулж алсан гэж үздэг.
141,230

edits