"Рашид ад-Дин"-ны өөр хувилбарууд

no edit summary
({{Цэвэрлэгээ}})
Tag: 2017 source edit
[[File:Rashid-al-Din Hamadani.jpg|thumb|[[Иран]] дахь Рашид ад-Диний хөшөө]]
{{Цэвэрлэгээ}}
'''Рашид ад-Дин Фазлуллах ибн Абу-ль-Хайр Али Хамадани''' ('''Рашид ад-Доулэ'''; '''Рашид ат-Табиб''' — «Рашид-эмч», {{lang|fa|رشیدالدین فضل‌الله همدانی}}) (1247 он орчим, Хамаданд төрж— 1318 оны 6 дугардугаар сарын 18-нд ТебриздТебризэд нас барсан) -персийн Персийн төрийн зүтгэлтэн, эмч, эрдэмтэн; [[Ил хаант улсынулс]]ын сайд (1298—1317).
 
[[Абаха]] хааны үед төрийн ажилд орсонорж (1265—1282)., Махмуд Газаан[[Газан]] хааны үед (1295—1304) эдийн засгийн асуудал эрхэлсэн тэргүүлэх түшмэл болсон. [[Өлзийт]] хааны үед (1304—1316) үндсэндээ улс удирдах нэгдүгээр хүн болсон байна. Абу Саид Бахадур хааны үед (1316—1335) улс төрийн зөрчилдөөний үед эрх мэдлээ алдаж худал мэдүүлгээр буруутгагдаж цаазлуулсан байна.
 
Рашид ад-Дин [[[[Их Монгол]]ын улс|Монголын эзэнт гүрний болон [[Иран]]ы болоы Ил хаант улсын түүхийн талаар М.ГазаанГазан хааны тушаалаар Персперс хэл дээрхэлээр '''"''ДжамиЖами' ат-таварих''" («[[Судрын чуулган]]»)''' хэмээх түүхэн сурвалж бичиж үлдээсэн юм. Мөн Рашид ад-Дины захидлууд түүхийн чухал эх сурвалж болдог.
 
ГазаанГазан хан,хаан олон хэл мэддэг бөгөөд түүх судалдаг өндөр боловсролтой хаан байсан тул өөрийн улсын түүхэнд өндөр ач холбогдол өгдөг байжээ. ГазаанГазан хаан 1300/1301 онд Рашид ад-Динд монголчуудын талаарх бүх мэдээллийг цуглуулан эмхэтгэхэмхтгэх даалгавар өгсөн байна. Улмаар «Та’рих-и Газани» («ГазааныГазаны судар») хэмээх нэртэй үндсэн ажлыг Өлзийт хаанд 1307 онд өргөн барьсан ажээ. 1310/1311 онд дээрх "Судрын чуулган" түүхэн баримт бичгийг дуусгасан байна.
Рашид ад-Дин [[Монгол]]ын эзэнт гүрний болон [[Иран]]ы Ил хаант улсын түүхийн талаар М.Газаан хааны тушаалаар Перс хэл дээр '''"''Джами' ат-таварих''" («Судрын чуулган»)''' хэмээх түүхэн сурвалж бичиж үлдээсэн юм. Мөн Рашид ад-Дины захидлууд түүхийн чухал эх сурвалж болдог.
 
Рашид ад-Дины удирдлага дор '''"Судрын чуулган"''' /ДжамиЖами' ат-таварих/ бичихэд хэд хэдэн хүн оролцсон байдаг. Юуны өмнө түүний туслах болох түүхч Абдаллах Кашани («Өлзийт хааны түүх»-ийг бичсэн) мөн Ахмед Бухари нар юм. ''Ил хаант улсын түүх болох "Ерөөлт Газааны түүтүүх" -Та’рих-и Газани"-'' гийн 1 дүгээр бүлгийн 3 дахь хэсгийн нооргийг гаргасан гэж үздэг. Монголын түүх, ёс уламжлалыг сайн мэддэг, Юань улсаас уригдан 1286 онд ирсэн Болд чинсан мөн оролцсон байна. Шемс-ад-дин Кашани гэж яруу найрагчийн бичиж үлдээснээр Рашид ад-Дин, БоладБолд хоёр өдрөөс өдөрт багш сурагч шиг хамт ажилдаг байжээ : ''«жаргалтай сайд ярьж өгдөг, эрдэмтэн түүний ярьсаныгярьсныг бичиж үлдээдэг байлаа»''. Мэдээж хэрэг ГазаанГазан хаан болон бусад монгол дээд түшмэлүүдтүшмэд мэдээллээ мөн хуваалцдаг байжээ. Мөн үүнээс гадна Рашид ад-ДинДинд Юань улстай холбоотой мэдээлэл өгдөг хоёр хятад эрдэмтэн, Энэтхэгтэй холбоотой мэдээлэл өгдөг Кашмирын лам Камалашри нар байснаас гадна францынФранцын католик ламтан мөн оролцсон гэдэг мэдээ байдаг.
Газаан хан, олон хэл мэддэг бөгөөд түүх судалдаг өндөр боловсролтой хаан байсан тул өөрийн улсын түүхэнд өндөр ач холбогдол өгдөг байжээ. Газаан хаан 1300/1301 онд Рашид ад-Динд монголчуудын талаарх бүх мэдээллийг цуглуулан эмхэтгэх даалгавар өгсөн байна. Улмаар «Та’рих-и Газани» («Газааны судар») хэмээх нэртэй үндсэн ажлыг Өлзийт хаанд 1307 онд өргөн барьсан ажээ. 1310/1311 онд дээрх "Судрын чуулган" түүхэн баримт бичгийг дуусгасан байна.
 
Рашид ад-Дин Фазлуллах ибн Абу-ль-Хайр Али Хамадани /бүтэн нэр/ 1247 оны орчим Хамаданид Абу’ль-Хайрын хүү болон өнөөгийн Ираны нутаг дахь Хамадан хотод мэндэлжээ. Рашид ад-Дины өвөг эцэг нь Муваффик ад-Доулэ низаритын хамба Рукн ад-Дина Хуршах орчим эмч байсан гэдэг. Исмаилын цайж нурсанынурсны дараа 1256 онд тэрээртэрбээр өөрийн хүү ( Рашидын эцэг)-гийн хамт Монголын Хүлэгү хааны засагт ажилд орсон байна. Түүнийг еврей гаралтай байсан гэдэг боловч Рашид ад-Дин ханы ордонд ажиллаж байхдаа тэр үеийн перс гаралтай хүмүүсийн нэгэн адил шафийт чиглэлийн суннит урсгалын мусульман хүн гэж өөрийгөө мэдүүлж байсан байна.
Рашид ад-Дины удирдлага дор '''"Судрын чуулган"''' /Джами' ат-таварих/ бичихэд хэд хэдэн хүн оролцсон байдаг. Юуны өмнө түүний туслах болох түүхч Абдаллах Кашани («Өлзийт хааны түүх»-ийг бичсэн) мөн Ахмед Бухари нар юм. ''Ил хаант улсын түүх болох "Ерөөлт Газааны түү" -Та’рих-и Газани-'' гийн 1 дүгээр бүлгийн 3 дахь хэсгийн нооргийг гаргасан гэж үздэг. Монголын түүх, ёс уламжлалыг сайн мэддэг Юань улсаас уригдан 1286 онд ирсэн Болд чинсан мөн оролцсон байна. Шемс-ад-дин Кашани гэж яруу найрагчийн бичиж үлдээснээр Рашид ад-Дин, Болад хоёр өдрөөс өдөрт багш сурагч шиг хамт ажилдаг байжээ : ''«жаргалтай сайд ярьж өгдөг, эрдэмтэн түүний ярьсаныг бичиж үлдээдэг байлаа»''. Мэдээж хэрэг Газаан хаан болон бусад монгол дээд түшмэлүүд мэдээллээ мөн хуваалцдаг байжээ. Мөн үүнээс гадна Рашид ад-Дин Юань улстай холбоотой мэдээлэл өгдөг хоёр хятад эрдэмтэн, Энэтхэгтэй холбоотой мэдээлэл өгдөг Кашмирын лам Камалашри нар байснаас гадна францын католик ламтан мөн оролцсон гэдэг мэдээ байдаг.
 
Рашид ад-Дин Фазлуллах ибн Абу-ль-Хайр Али Хамадани /бүтэн нэр/ 1247 оны орчим Хамаданид Абу’ль-Хайрын хүү болон өнөөгийн Ираны нутаг дахь Хамадан хотод мэндэлжээ. Рашид ад-Дины өвөг эцэг нь Муваффик ад-Доулэ низаритын хамба Рукн ад-Дина Хуршах орчим эмч байсан гэдэг. Исмаилын цайж нурсаны дараа 1256 онд тэрээр өөрийн хүү ( Рашидын эцэг) Монголын Хүлэгү хааны засагт ажилд орсон байна. Түүнийг еврей гаралтай байсан гэдэг боловч Рашид ад-Дин ханы ордонд ажиллаж байхдаа тэр үеийн перс гаралтай хүмүүсийн нэгэн адил шафийт чиглэлийн суннит урсгалын мусульман хүн гэж өөрийгөө мэдүүлж байсан байна.
 
Өндөр албан тушаал хашиж, Ил хаант улсын засаг захиргаа, санхүүгийн бүх газрыг гартаа атгаж байсныхаа хувьд ихээхэн хөрөнгө хурааж, Тебризэд “Рашидын хороолол” бий болж энэ нь хотын дөрөвний нэгийг эзэлж байв.
 
Түүний арван дөрвөн хөвгүүний арав нь Багдад, Анатоли, Гүрж, Исфахан, Фарс, Кермин зэрэг газрыг захиран сууж байжээ. Тэдгээр хөвгүүдээ нэгэн зэрэг гэрлүүлэхдээ тэднийг Мусульманмусульман шашинтнуудын дотор Түрэгтүрэг, Монголчуудынмонголчуудын дундаас язгуур угсаа, нэр нөлөө бүхий хүмүүстэй ураг холбуулж байв. Абу Саид Бахадур хааны үед Сүлдүс овгийн Чабан ноёны зохион байгуулснаар Рашид ад-Динийг шадар сайдын албан тушаалаас нь буулгаж, бүх хөрөнгийг нь хурааж, ордны эмч байсных нь хувьд Өлзийт хаанд хор өгч алсан хэрэгт гүтгэн нэг хүүгийнх нь хамтаар 1318 онд 71 насанд нь цаазлагдсанцаазалсан байна. Хожим Рашид ад-Динийг цагаатган хөрөнгийг нь хөвгүүдэд нь буцаан олгосон байдаг.
 
{{DEFAULTSORT:Дин, Рашид ад-}}
[[Ангилал:1247 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1318 онд өнгөрсөн]]
[[Ангилал:Ираны түүхч]]
[[Ангилал:Монголын түүхч]]
[[Ангилал:Монголч эрдэмтэн]]