"Нобелийн шагнал"-ны өөр хувилбарууд

товч
Tags: Mobile edit Mobile web edit
(товч)
[[Зураг:NobelP2.png|thumb|right|200px|Альфред Нобел (1833-1896)]]
 
'''Нобелийн шагнал''' ({{lang-sv|Nobelpriset}}, {{lang-no|Nobelprisen}}, {{lang-en|Nobel Prize}}) нь [[динамит]]ыг нээсэн эрдэмтэн [[Альфред Нобель|Альфред Нобелийн]] гэрээслэлийн дагуу [[1901]] оноос олгож эхэлсэнэхэлж дэлхийнжил хэмжээнийтутам жилолгодог олон улсын нэр тутмынхүндтэй шагнал юм.
 
Альфред Нобель 1833 оны 10 дугаар сарын 21 Швед Улсын Стокгольм хотод инженер гэр бүлд төрсөн. Тэрээр химич, инженер болон зохион бүтээгч байсан. 1894 году А.Нобель "Бофорс" хэмээх төмөрлөгийн концерн худалаж авч улмаар тус үйлдвэр аажим зэвсэгийн том үйлдвэрлэгч болсон. Амьдралынхаа турш А.Нобель өөрийн 355 зохион бүтээлүүдээрээ маш их хөрөнгө хуримтлуулж чаджээ. Түүний үлдээсэн гэрээслэлийн дагуу Нобелийн шагналыг Шинжлэх ухаанд гаргасан том олот амжилт, агуу нээлт, соёл урлагт болон нийгэмд оруулсан томоохон хувь нэмрээ оруулсан хүмүүст олгодог болсон юм.
 
2020 оны байдлаар 923 хүнд болон 27 байгууллагад /зөвхөн энхтайвны төлөө шагнал/ олгоод байна. Шагналын хэмжээ нь 2020 оны байдлаар 9 сая швед крон буюу 1 сая гаруй америк доллар орчим байдаг.
 
Монгол улсаас химийн зэвсгийн шинжээч хурандаа, доктор Д.Эрдэнэцогт тус шагналыг 2013 онд хүртсэн. [[2013]] оны Нобелийн Энх тайвны салбарын шагналыг Нэгдсэн үндэсний байгууллагын дэргэдэх Химийн зэвсгийн хориглох байгууллагад олгосон. НҮБ-аас Сирийн химийн дайны зогсоохоор 23 химийн зэвсгийн шинжээч Сири улсыг зорьсоны нэг нь Монгол хүн байжээ. Хэдийгээр байгууллагын шагнал байсан ч Сирийн дайныг зогсоосон гавьяаг нь үнэлж тус химийн шинжээчдийн багийн гишүүд Нобелийн шагналын сертфикат шагналын тэмдгээр шагнуулсан байна.
 
 
Нобелийн шагналыг нэг хүнд нэг л удаа өгдөг зарчимтай болов ч 4 хүн Нобелийн хошой шагналтан болж байсан түүхтэй.
 
* Мария Склодовская-Кюри, физик- 1903, хими-1911 онд.
* Лайнус Полинг, хими- 1954, Энхтайван- 1962 онд.
* Джон Бардин, физик- 1956, 1972 онд.
* Фредерик Сенгер, хими-1958, 1980 онд авсан.
 
== Шагнал олгодог салбарууд ==