"Хятан улс"-ны өөр хувилбарууд

 
[[Файл:Liao Dynasty - Guan Yin statue.jpg|thumb|200px|left|Хятан гүрний үеийн Гуань Инь-ий өнгө хослосон модон сийлбэр; Хятад улс, (М.Э 907-1125)]]
V зууны сүүлчийн хагасаас VII зууны эхэн хүртэл [[Тоба]]гийн [[Тоба Вэй|Их Вэй улс]] ба [[Түрэг]]ийн хаант улсын харьяанд байжээ. Харин 648 онд [[Нанхиад]]ын Тан улсад дагаар орж 682 он хүртэл түүний харьяанд найман муж болон захирагдаж байв. 699 онд Түрэгт эзлэгдэн
харьяалагдах болсон боловч харьцангуй биеэ даасан байдалтай байв. Энэ үеэс Хятан нарын дунд төр улсын эх үүсгэл тавигдсан байна. Тухайлбал: Торгон цэрэг, Харцгай цэрэг гэсэн 2 төрлийн цэрэг эртэй болсон, сайн, түшмэл, зонхилогчид зэрэг албан тушаал бий болсон, албаны хэрэгт уналга, хөсөг залгуулах үүрэгтнүүд бий болж түүгээр мөнгөн, модон, загасны дүрсэн пайзтан түшмэлүүд "зар" бичигтэй зорчиж байв. Пайзны бичиг нь "угтуул" гэсэн үгтэй бол цэрэг дайчлах хэргээр явдаг, "довтлон морилох" гэсэн үгтэй бол алба татвар хураагч нар байдаг байв.
 
# Эзлэгдсэн хараат аймгуудын захиргаа зэрэг болно.
Их аймаг бүрийг Илижин (эл эзэн) толгойлж түүний дор зүүн баруун [[зайсан]], [[тайш]], [[сыту]] тушаалтан нар захирч байжээ. Эзлэгдсэн олон аймаг, улс ард түмний тэмцэл хөдөлгөөн XI зууны дунд үеэс улам хүчтэй болж XII зууны эхэн үеэс зэвсэгт бослогын хэмжээнд хүрчээ. Хамниган угсааны [[зүрчид аймаг]] 1113 онд бослого гаргаж өөрийн нутаг Хятан гүрний зарим нутгийг ч эзлэн авч 1115 онд [[Алтан улс]]ыг байгуулжээ. 1118-1125 онд Алтан улс Сүн улстай хүч хавсран Хятан гүрнийг хоёр этгээдээс нь хаввсайдан газар нутгийг нь жилээс жилд эзлэн танасаар 200 гаруй жил тогтносон Хятан гүрнийг мөхөөжээ. Хятаны нэг хэсэг нь тэдний хаан угсааны [[Елюй Даш]]ийн захиргаан доор баруун тийш зайлан одож [[Иран]] газар орныг байлдан эзлээд 1124 онд биеэ [[Гүр хан]]д өргөмжилжээ. [[Елюй Даш]]ийг улсыг [[Баруун Ляо]] гэдэг ба [[Араб]], [[Перс]] сударт Кара Китай, Монголоор Хар Хятан гэдэг.
 
==Мөн үзэх==
[[Сяньбийн]] олон аймгийн нэг нь [[Шар мөрөн]] , [[Ляоси]] орчмоор нутаглах болсон нь [[Хятанчууд]] байлаа . [[Хятан]] аймгууд [[хятад]] -ын [[Тан]] [[(618-907) он]] улс болон [[Түрэг]] ийн захиргаанд орж зарим үед биеэ даасан байдлаа хадгалан оршин тогтнож байв
1,617

edits