"Баруун дөрвөн аймагт гарсан 1932 оны зэвсэгт бослого"-ны өөр хувилбарууд

no edit summary
Tag: 2017 source edit
Tag: 2017 source edit
|casualties2=бослогод оролцсон 1500 гаруй хүн амь үрэгдсэн бөгөөд тулалдаанд 500 гаруй хүн, [[цэргийн шүүх]]ээр 612 хүнийг буудсан. Нийтдээ 4200 хүн алагдсан<ref> Б.Зинамидар. Гадаадаас турхирсан 1932 оны бослого. Улаанбаатар хот. 2013 он"</ref>
}}
‘‘‘Баруун дөрвөн аймагт гарсан 1932 оны зэвсэгт бослого’’’ - малчдыг хүчээр [[хамтралжуулах]], [[тайж]], [[лам]] нар болон [[баячуулын хөрөнгө хураах]] болон зөвлөлтжүүлэх [[зөвлөлтжүүлэх бодлого|зөвлөлтжүүлэх бодлог]]ыг эсэргүүцсэн [[монголчуудын зэвсэгт бослого]] юм. [[Зэвсэгт бослого]] нь тухайн үеийн [[БНМАУ]]-ын баруун талын дөрвөн аймгийн нутаг дэвсгэрийг хамарсан байна. Энэ нь өнөөдрийн [[Хөвсгөл]], [[Архангай]], [[Өвөрхангай]], [[Завхан]], [[Баянхонгор]], [[Увс]] аймгуудын нутаг дэвсгэрийг хамарсан байна.
 
==Бослогын өмнөх байдал==
[[Монгол]]д тухайн үед явуулсан малчдыг хүчээр [[хамтралжуулах]], [[тайж]], [[лам]] нар болон баячуулын талаар баримталсан алдаатай [[бодлого]]ос уламжлан нийт [[хүн ам]]ын дунд [[дургуйцал]], [[эсэргүүцэл]] ихээр тархсан байна. Зарим нутагт [[хилийн чанадад дүрвэн гарах явдал]] олныг хамарсан бөгөөд бүрэн бус мэдээгээр 30 гаруй [[мянга]]н [[хүн]] үүнд хамрагдсан байна<ref>''Bawden C.R.'' The Modern History of Mongolia. — London, 1968. — p. 301—318</ref><ref>''Д. Цэрэнбалжир''. 1932 оны зэвсэгт бослого. — Улаанбаатар, 1990. — хх.19</ref>. Мөн янз бүрийн аргаар эсэргүүцэх улмаар зэвсэглэн тэмцэх, гадаад улсуудтай холбоо барих хүртэл асуудлууд гарч байжээ. Энэ үед [[өвөрмонгол]]д байсан [[түвд]]ийн [[Бачин Богд]] ламтай[[лам]]тай холбоо барих оролдлого гарч байсан бөгөөд [[зэвсэгт бослог]]ын үеэр [[Банчин Богд]] [[лам]]тай холбоотой янз бүрийн [[цуурхал]] гарч байсан байна.<ref>''Д. Цэрэнбалжир''. 1932 оны зэвсэгт бослого. — Улаанбаатар, 1990. — х.53</ref>
1932 оны бослого-“гадаад түвд хүмүүсийн турхирсан” монголын дээд лам нар, феодалуудын гаргасан үймээн, Түвд улс Банчин Богдоор жуулчлан Монголын хэрэгт өнгөлзөж, мөн босогчдыг япончууд дэмжиж байсан гэх дүгнэлт баталгаагүй. Үнэн хэрэгтээ, босогчид гадаадын заалтаар биш, тэр ч байтугай тэндээс тусламж огт аваагүй бөгөөд ганцхан өөрсдийн хүч дээр тулгуурлахаас өөр аргагүй байсан билээ<ref>Кузьмин С.Л., Оюунчимэг Ж. [[Социализмын эсрэг 1932 оны Монгол дахь бослого]]. Улаанбаатар: Мөнхийн Үсэг, 2014, резюме: арын хавтас. [https://www.academia.edu/8965627/%D0%9A%D1%83%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%A1.%D0%9B._%D0%9E%D1%8E%D1%83%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%BC%D1%8D%D0%B3_%D0%96._2014._%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D1%8D%D1%81%D1%80%D1%8D%D0%B3_1932_%D0%BE%D0%BD%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B4%D0%B0%D1%85%D1%8C_%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE._%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D3%A9%D0%BD%D1%85%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D2%AE%D1%81%D1%8D%D0%B3_Kuzmin_S.L._Oyuunchimeg_J._2014._Rebellion_of_1932_Against_Socialism_in_Mongolia._Ulaanbaatar_Munkhiin_Useg_]</ref>
 
==Бослогод бэлтгэсэн нь==
1931 оны 9-р сард Хөвсгөл аймгийн [[Баянголын хүрээний аграмба лам]] [[Цэрэнжав]] [[Мөрөнгийн хүрээний том лам]] [[анги Дамдин]], [[Жалханзын хүрээний лам]] [[Самдан]] нар [[хувьсгалын эсэргүү бүлэг]] зохион байгуулж улмаар [[Асгатын хүрээний гүрэмч лам]] Дүвчинсамбууд[[Дүвчинсамбуу]]д [[эсэргүү бослого]] бэлтгэж гаргах үүрэг өгч 1931 оны 11-р сард нууц хурлаараа хэлэлцэн [[хувьсгалын эсэргүү цуурхал]] тараах хүрээ хийдүүдийн хооронд холбоо барих, [[зэвсэг]] цуглуулах ажлыг [[Жалханзын хүрээний хувилгаан лам]] Гунаажавт[[Гунаажав]]т хариуцуулж Мөрөн, Асгат, Тэс, Бүгсүй, Бугат, Бух, Хялганатын хүрээний дээд ангийн лам нарт тус тусын хүрээн дээр эсэргүү бослого гаргах үүрэг өгсөн байна. <ref> Б.Зинамидар. Гадаадаас турхирсан 1932 оны бослого. Улаанбаатар хот. 2013 он"</ref><ref>Кузьмин С.Л., Оюунчимэг Ж. [[Социализмын эсрэг 1932 оны Монгол дахь бослого]]. Улаанбаатар: Мөнхийн Үсэг, 2014, хуудас 40-45. [https://www.academia.edu/8965627/%D0%9A%D1%83%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%A1.%D0%9B._%D0%9E%D1%8E%D1%83%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%BC%D1%8D%D0%B3_%D0%96._2014._%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D1%8D%D1%81%D1%80%D1%8D%D0%B3_1932_%D0%BE%D0%BD%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B4%D0%B0%D1%85%D1%8C_%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE._%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D3%A9%D0%BD%D1%85%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D2%AE%D1%81%D1%8D%D0%B3_Kuzmin_S.L._Oyuunchimeg_J._2014._Rebellion_of_1932_Against_Socialism_in_Mongolia._Ulaanbaatar_Munkhiin_Useg_]</ref>
 
Дээрх хүмүүс 1932 оны 1-р сард СамбуудүвчингээсСамбуудүвчингээр толгойлуулсан [[штаб]] байгуулж бүрэлдэхүүнд нь [[Рашаантын хүрээнийхүрээ]]ний [[гавьж лам СандандоржийгСандандорж]]ийг орлогчоор, [[Асгатын ловон лам ШагдарыгШагдар]]ыг [[улс төр шашин шүтлэгийн ахлагчаарахлагч]]аар, [[Жалханзын хүрээний хувилгаан лам Гунаажав]], [[Баруун асгатын хүрээний Чойжил]] нарын бүрэлдэхүүнтэй байгуулж энэ хуралд [[Цэрэнжав]], [[Дамдин]] нар биеэр байлцан эсэргүү бослогыг 1932 оны зуны дунд сарын 15-нд 300-аас доошгүй цэрэгтэйгээр эхлэхийг Дүвчин Самбууд даалгажээ. Мөн бослого гаргах хүртэл хүрээ хийдүүдийн хооронд холбоо барих, цуурхал тараах, зэвсэг цуглуулах, талаар дээрх хүмүүс ажлаа хувиарлан авчээ.
 
==Эхлэл==
2,543

edits