"1997 оны Азийн санхүүгийн хямрал"-ны өөр хувилбарууд

б
no edit summary
б
[[Image:Asian Financial Crisis EN.png|thumb|Хямралд өртсөн гол орнууд]]
 
'''Зүүн Азийн Санхүүгийн Хямрал''' нь 1997 оны 7-р сард [[Тайланд]] улсад Тай батын ханшийн уналтаар эхлэн, Азийн олон орны [[мөнгөн тэмтэгт]], [[хувьцааны зах зээл]] болон бусад хөрөнгийн үнэ ханшид нөлөөлсөн санхүүгийн үймээн буюу [[санхүүгийн халдвар]]ын үе байсан юм. Үүнийг мөн "Зүүн азийн валютын хямрал" болон ОУВС-ын хямрал ч гэж нэрийдэх нь бий. Энэ хямралын илрэл болон түүний үр дагавар илт харагдаж байгаа ч гэсэн, хямралын шалтгаан, хүрээ болон шийдэх арга нь тодорхойгүй хэвээр үлджээ. [[Индонез]], [[Өмнөд Солонгос]] болон [[Тайланд]] нь тус хямралд хамгийн их нэрвэгдсэн орнууд бөгөөдихээр, [[Хонгконг]], [[Малайз]], [[Лаос]] болон [[Филиппин]] зэрэг улсууд тусбага уналтад мөнхэмжээгээр нэрвэгдсэн байна. Харин [[Эх газрын хятад]], [[Энэтхэг]], [[Тайвань]], [[Сингапур]] болон [[Вьетнам]] зэрэг улсуудад харьцангуй нөлөөбага үзүүлээгүйнөлөөлжээ. Хэдийгээр [[Япон]] энэ хямралд их автаагүй ч гэсэн, өөрийн урт хугацааны турш эдийн засгийн хүнд байдалд орсон байлаабайна. Гэхдээ, дээрДээр дурьдсан бүх улсуудын [[америк доллар]]тай харьцуулах валютын ханш унасан.
 
==Түүх==
1997 он хүртэл Ази тив нь [[хөгжиж буй орнууд]] руу чиглэсэн нийт хөрөнгийн тал гаруйг нь татсан байсан. [[Ази|Зүүн өмнөд Азийн]] эдийн засаг нь их ашиг хайсан гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг татахуйц өндөр зээлийн хүүг дэмжиж байлаа. Үүний үр дүнд тус бүсийн эдийн засаг маш том валютын урсгалыг татсанаартатаж, хөрөнгийн үнэ ханшийг огцом өсгөсөн байна. Яг тухайнТухайн үед буюу 1980-аад оны сүүл, 1990-ээд оны эхээр, [[Тайланд]], [[Малайз]], [[Индонез]], [[Филиппин]], [[Сингапур]] болон [[Өмнөд Солонгос]] зэрэг улсуудын эдийн засагт 1980-аад оны сүүл, 1990-ээд оны эхээр ҮНБ-ийзасаг 8-12%-ийн өсөлт гарчөсөлттэй эхэлсэнбайлаа. Энэ амжилтыг [[ОУВС]] болон [[Дэлхийн Банк]] зэрэг эдийн засгийн институтуудаас өргөн хүрээнд дэмжсээр ирсэн бөгөөд [[Азийн Дөрвөн Бар|Азийн эдийн засгийн ид шид]]ийн илрэл хэмээн нэрлэгдсэннэрлэж байв.
 
ШалтаанХэдийгээр үүссэн шалтаан нь эргэлзээтэй ч гэсэн, Азийн хямрал 1997 оны дунд үедүеэс эхлэн, нилээд хэдэн Зүүн- Өмнөд Азийн нилээд хэдэн орны эдийн засгийн валют, хувьцааны зах зээл болон бусад хөрөнгийн үнэ ханшид нөлөөлсөн.
 
1994 онд [[Принстоны Их Сургууль]]Сургуулийн (сүүлд [[MIT]] болсон)-ийн [[эдийн засагч]] [[Паул Кругмэн]] Азийн эдийн засгийн гаймхамшиг гэх санааг дайрсан нийтлэл хэвлүүлсэн.хэвлүүлэв<ref> http://web.mit.edu/krugman/www/myth.html </ref>. Тэрээр Зүүн азийнАзийн эдийн засгийн өсөлт нь түүхэн хөгжлөөрөө [[бүтээмж]]-ийн өсөлтөд чиглэсэн "капитал"-ын хөрөнгө оруулалтын үр дүн байсан гэж сөргүүлэн тавьсан байна. Гэсэн хэдий ч, [[нийт хүчин зүйлсийн бүтээмж]] бүхэлдээ бус, зөвхөн ахиу ашгийн хувьд өссөн юм. Кругмэн капитал хөрөнгө оруулалтад гарсан өсөлт бус, зөвхөн нийт хүчин зүйлсийн бүтээмжид гарсан өсөлт л урт хугацааны хөгжил дэвшилд хүргэсэн гэдгийг тэмдэглэсэнтэмдэглэж байв. Кругмэн тус хямралыг таамаглан болон үүний цааш явцыг урьдчилан хэлээгүй гэж өөрөө хэлсэн ч, санхүүгийн хямрал гүйцэд өнгөрсөний дараа ихэнхи хүмүүс түүнийг урьдчилж хэлсэн гэж ойлгох болсон.
 
Тэр үед Тайланд, Индонез болон Өмнөд Солонгос зэрэг улсууд их хэмжээний хувийн [[урсгал данс]]ны алдагдалтай, гадаад зээлийг дэмжсэн [[тогтмол валютын ханш]]ийг барьж байсан бөгөөд энэ нь санхүүгийн болон корпорацийн секторын гадаад валютын хэт их эрсдэлд хүргэсэн. 1990-ээд оны дунд үед энэхүү хоёр хүчин зүйлсийн эдийн засгийн орчин өөрчлөгдөж эхэлсэн юм. [[АНУ]]-ын эдийн засаг 1990-ээд оны эхээр хямралт байдлаасаа сэргэж эхэлсэнтэй адил, [[Алан Грийнспан]]ы удирдлагатай [[АНУ-ын Холбооны Нөөцийн Банк]] инфляциас сэргийлэн АНУ-ын зээлийн хүүг өсгөж эхэлсэн. Энэ нь АНУ-ыг богино хугацааны өндөр зээлийн хүүгээр мөнгөний халуун урсгалыг татаж байсан Зүүн өмнөд азитай хаьцуулахад илүү тааламжтай хөрөнгө оруулалтын бүс нутаг болгосон бөгөөд Зүүн өмнөд Азийн олон орны валютын ханшийг тогворжуулан ам.долларын ханшийг өсгөн, зүүн азийн экспортын өрсөлдөх чадварыг бууруулсан. Тухайн үед Зүүн өмнөд Азийн экспорт 1996 оны хавраас огцом өссөнөөр урсгал дансны хэмжээг бууруулсан байна.
2,287

edits