"Жаркханд"-ны өөр хувилбарууд

no edit summary
{{Нутаг
{{Infobox settlement
|нэр = {{PAGENAME}}
| name = Жарканд<br>{{Collapsible list|title=<center>झारखण्ड</center>
|ямар_янзын_нутаг = [[Энэтхэг улсын засаг захиргааны хуваарь|муж]]
|<br><center><small>ঝাড়খণ্ড ([[Бенгал хэл|Бенгал]])</small></center>
|анхаарах_нэр | = झारखंड <centerspan style="color:gray;"><small>ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ([[Орияхинди хэл|Орияхинди]])</small></centerspan>
|image_skyline = Hundru_Fall.jpg
|<center><small>جھاڑکھنڈ ([[Урду хэл|Урду]])</small></center>}}
|imagesize native_name_lang = 250px
|image_caption = Хүрхрээ
| type = [[Энэтхэгийн муж, нутаг дэвсгэрүүд|Муж]]
|image_map image_skyline = IN-JH.svg
|map_caption = Энэтхэгийн газрын зурагт {{PAGENAME}}
| image_alt =
|mapsize image_seal = Jharkhandseal.png280px
|улс_эсвэл seal_alt = Бихар[[Дэлхийн баулс Жаркандынорны сүлднэрс|Улс]]
| image_map аль_улс_эсвэл = India Orissa locator map.svg{{IND}}
|нэгдүгээр_зэргийн_нэгж = [[Энэтхэг улсын засаг захиргааны хуваарь|Муж]]
| image_map = India Jharkhand locator map.svg
|нэгдүгээр_зэргийн_нутаг = '''{{PAGENAME}}'''
| map_alt =
|хоёрдугаар_зэргийн_нэгж = Дотроо
| map_caption = [[Энэтхэг]] дэх Жаркандын байршил
|хоёрдугаар_зэргийн_нутаг = 24 тойрогт хуваагдана
| image_map1 = Jharkhand locator map.svg
|нутгийн_төвийг_юу_гэх = Мужийн төв
| map_caption1 = Жаркандын газрын зураг
|нутгийн_төв = [[Жамшедпур]]
| latd = 23.35
|газар_нутаг = 79,714 км² (16-р том)
| longd = 85.33
|хүн_ам coor_pinpoint = Ранчи32,988,134 (14-р Патнаолон)
|хүн_ам_он = (2011)
| coordinates_type = region:IN-JH_type:adm1st
|нягт_сийрэг = 414 хүн/км²
| coordinates_display = title
|түүхэн_он = 2000 онд
| coordinates_footnotes =
|түүхэн_үйл = [[Бихар]] мужаас салан байгуулагдсан
| coordinates_region = IN-JH
|тэмдэглэл subdivision_type = Улс =
| subdivision_name = {{flag|Энэтхэг}}
| established_title = Байгуулагдсан
| established_date = 2000 оны 11 сарын 15
| parts_type = [[List of Indian districts|Districts]]
| parts_style = para
| p1 =
| seat_type = Нийслэл
| seat = [[Ранчи]]
| seat1_type = Хамгийн том хот
| seat1 = [[Жамшедпур]]
| government_footnotes =
| leader_title = Захирагч
| leader_name = [[Сайед Ахмед]]
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 = Тэргүүн сайд
| leader_name2 = [[Хемант Сорен]]
| leader_title3 = Хууль тогтоох байгууллага
| leader_name3 = [[Нэг танхимт]] (82 суудал)
| unit_pref = Metric<!-- or US or UK -->
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 79,714
| area_note =
| area_rank = 15-д
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_footnotes =
| population_total = 32988134
| population_as_of = 2011
| population_rank = 13-т
| population_density_km2 = 414
| population_note =
| Sex Ratio = 940
| timezone1 = [[Энэтхэгийн стандарт цаг|ЭСЦ]]
| utc_offset1 = +05:30
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-JH]]
| blank_name_sec1 = [[Хүний Хөгжлийн Индекс|ХХИ]]
| blank_info_sec1 = {{increase}} 0.513 (<span style="color:#fc0">medium</span>)
| blank1_name_sec1 = ХХИ-ийн байр
| blank1_info_sec1 = 24 (2005)
| blank_name_sec2 = [[Бичиг үсэгт тайлагдсан байдал]]
| blank_info_sec2 = 67.6% (25-д)
| blank1_name_sec2 = Албан ёсны хэлүүд
| blank1_info_sec2 = [[Хинди хэл|Хинди]], [[Сантали хэл|Сантали]], [[Майтали хэл|Майтали]], [[Мундари хэл|Мундари]], [[Бенгал хэл|Бенгал]], [[Урду хэл|Урду]],[[Божпури хэл|Божпури]]
| website = http://www.jharkhand.gov.in/
| footnotes =
}}
 
'''Жарканд''' ([[латин үсэг|лат-га.]] ''Jharkhand'') — [[Энэтхэг]] улсын харьяа, нутгийн дорнод биед оршдог '''[[муж]]'''.
 
79 мянган км² газар нутаг, 33 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь [[хинди хэл|хинди]].
 
== Газар зүй ==
[[Зураг:Orissa State map.svg|thumb|left|180px|Нутгийн хуваарь]]
Жарканд нутаг [[Энэтхэгийн хойг]]ийн дорнод хэсэгт оршдог.
 
[[Бихар]], [[Уттарпрадеш]], [[Чаттисгар]], [[Орисса]], [[Өрнө Бенгал]] мужтай хиллэдэг.
 
Нутгийн дорнод хэсэг нам доор газар, бусад талаараа уулархаг. 31% ой.
 
Эрэг дагуу 1100 км² талбайт [[Чилика]] нуур тогтжээ.
 
[[Субарнарека]], [[Рушикуля]], [[Маханади]] зэрэг гол мөрөн урсдаг.
 
Нутгийн хамгийн өндөр цэг нь [[Дорно Гат]] нурууны [[Деомали]] (1672 м) юм.
 
Зундаа 25 °C - 36 °C, өвөлдөө 15 °C - 28 °C халуун байна. 6-10-р сард хур ихтэй.
 
== Хүн ам зүй ==
 
Орисса мужийн хүн амын 81% төрөлхийн ори хэлтэй. Бенгал, хинди, урдү, тэлүгү хэлтэн бас бий.
 
Хүн амын 73.0% бичиг үсэгт тайлагдсан. Эрэгтэйд 82%, эмэгтэйд 64% байна. ХХИ нь 0.442 байгаа.
 
93.6% [[хиндү]], 2.8% [[христийн шашин|христ]], 2.2% [[лал]], бусад хэсэг сарна гэх мэт шүтлэгтэй.
 
=== Хот суурин ===
Томоохон хот (2011 оны байдлаар):
* [[Бубанешвар]] – 837,737 хүнтэй,
* [[Каттак]] – 606,007,
* [[Рауркела]] – 552,970.
 
== Түүх ==
Эрт үед энэ хавийг [[Калинга]] гэж нэрийдэж байсан. НТӨ 261 онд Маврын [[Ашока]] хаан Калингаг эзлэн авсан тухай дурджээ.
 
Дундад зуунд [[Дорно Ганга]], [[Гажапати]], [[Их Могол улс|Их Могол]], [[Бенгал]] зэрэг улсын харьяанд орж явав.
 
18-р зуунд [[Британийн эзэнт гүрэн|Британийн]] колоничлолын мэдэлд орж, Бенгал муж, Мадрас мужид салангид хамаарч байв. 1903 оноос ори хэлтний өөрийн гэх муж байгуулах хөдөлгөөн өрнөсөн. 1912 онд [[Бихар]]-Орисса муж үүсэн байгуулагдсаны дараа хоёр хуваагдаж 1936 онд ори хэлтний Орисса муж дангаараа байгуулагджээ.
 
1947 онд Орисса муж тусгаар тогтносон Энэтхэгийн муж болсон.
 
==Зураг ==
<gallery widths="170px" heights="130px">
Hathigumpha.JPG
Irrawaddy dolphin-Orcaella brevirostris by 2eight.jpg
Kalinga_battlefield_daya_river_dhauli_hills.jpg
Rath_Yatra_Puri_07-11027.jpg
</gallery>
 
{{Энэтхэг}}
 
[[Ангилал:Энэтхэгийн холбооны муж]]
 
'''Жарканд''' ({{lang-hi|झारखंड}}, Jharkhand, "Ойн орон") нь [[Энэтхэг]]ийн зүүн хэсэгт орших муж юм. [[Бихар]] мужаас тасарч, 2000 оны 11 сарын 15-нд байгуулагдсан<ref>{{cite web|title=Jharkhand – At a Glance|url=http://www.jharkhand.gov.in/}}</ref>. Жарханд хойгуураа Бихар, баруун талаараа [[Уттар Прадеш]], [[Чаттисгар]], өмнө талаараа [[Одиша]], зүүн талаараа [[Баруун Бенгал]] мужуудаар хүрээлэгдэн, {{convert|30778|sqmi|km2|abbr=on}} газар нутгийг эзлэн оршдог.
Мужийн нийслэл нь аж үйлдвэрийн хот болох [[Ранчи]], дэд нийслэл нь [[Думка]] боловч хамгийн то, аж үйлдвэржсэн хот нь [[Жамшедпур]] юм. Мөн [[Данбад]], [[Бокаро]], [[Хазарибаг]] зэрэг аж үйлдвэрийн хотууд бий.