"Монголын түүх"-ны өөр хувилбарууд

no edit summary
No edit summary
No edit summary
 
[[Батмөнх даян хаан]]ыг тэнгэрт хальсаны дараа монгол орон дахин хэд хэдэн эзэмшил болон хуваагдав. Батмөнх даян хааны отгон хүү [[Гэрсэнз]] монгол нутгийн төвд эцгийнхээ язгуурын улсыг залгамжлан, халхын засаг ноёдын өвөг нь болжээ. [[Халх]] монголчууд хэмээхийн халх гэдэг үгийг эрдэмтэд голчлон "халхавч" гэсэн үгнээс гаралтай гэж үздэг.
Гэрсэнз халхыг долоон хөвгүүндээ хувааж өгснөөр халхын долоон хошуу үүсэв. Халхад тус тусдаа эзэмшил бүхий Түшээт хан, Засагт хан, Цэцэн хан гэсэн цол бүхий гурван хан зэрэг шахам бий болсон нь 1580-аад оны дунд үед холбогдоно. Даян хааныг залгамжлагчдын дотор Баруун түмнийг толгойлогч Алтан хан (1507-1582) ихэд алдартай байв. Түмэдийн [[Алтан хан]] говиос урагш, Цагаан хэрмээс хойшхи уудам нутгийг захирч байсан бөгөөд шарын шашин дэлгэрүүлэхэд ихэд хүчин зүтгэсэн. Түмэдийн Алтан хан одоогийн Хөх хотыг үүсгэн байгуулсан нь Түмэдийн эдийн засагт ихээхэн ахиц гарсаныг илтгэдэг.
 
17-р зууны үеэс Монголын хааны эрх мэдэл маш суларчээ. Сүүлийн хаан [[Лигдэн хаан|Лигдэн]] нь Цахарын Лигдэн нэртэй болсон нь бүх Монголыг бус зөвхөн Цахарыг л удирдлага доороо байлгаж чадсаны шинж юм. Ингэснээр Монгол нь олон ноёдын эзэмшил болон хувирч, цэргийн нэгдсэн хүч гаргаж чадахгүй болжээ. Энэ үеэс зүүн зүгт Манжууд хүчирхэгжжээ. 1636 онд одоогийн [[Өвөр Монгол|Өвөр Монгол]] Манжид дагаар оржээ. 1620-иод оноос [[Буриад Орост эзлэгдсэн нь|Буриад Орост эзлэгдэж]] эхэлсэн байна. 1691 онд Халх, 1757 онд [[Зүүнгарын хаант улс]] [[Манж Чин улс]]ын захиргаанд орсноор 1911 он хүртэл 220 жил, (Ойрадыг эзлэгдсэнээс эхлэн тооцвол 153 жил} манжийн захиргаанд байжээ.
 
=== Манжийн үе ===
{{гол|Манжийн үе}}
Манж улс Монголыг гадаад ертөнцөөс таслах бодлого явуулсны уршгаар Монгол орон дэлхийн хөгжил дэвшлээс хоцрогдсон орон болон хувирсан байдаг.
17-р зууны үеэс Монголын хааны эрх мэдэл маш суларчээ. Сүүлийн хаан [[Лигдэн хаан|Лигдэн]] нь Цахарын Лигдэн нэртэй болсон нь бүх Монголыг бус зөвхөн Цахарыг л удирдлага доороо байлгаж чадсаны шинж юм. Ингэснээр Монгол нь олон ноёдын эзэмшил болон хувирч, цэргийн нэгдсэн хүч гаргаж чадахгүй болжээ.
 
Энэ үеэс зүүн зүгт Манжууд хүчирхэгжжээ. 1636 онд одоогийн [[Өвөр Монгол|Өвөр Монгол]] Манжид дагаар оржээ.Харин 1691 онд Халх, 1757 онд [[Зүүнгарын хаант улс]] [[Манж Чин улс]]ын захиргаанд орсноор 1911 он хүртэл 220 жил, (Ойрадыг эзлэгдсэнээс эхлэн тооцвол 153 жил} манжийн захиргаанд байжээ.
 
== Орчин үе ==
21

edits