"Сэмюэл Морзе"-ны өөр хувилбарууд

б
r2.5.2) (робот Нэмж байна: rw:Samuel Morse; cosmetic changes
б (робот Өөрчилж байна: ar:صمويل مورس)
б (r2.5.2) (робот Нэмж байна: rw:Samuel Morse; cosmetic changes)
}}
'''Сэмюэл Финли Бриз Морзе''' ({{lang-en|Samuel Finley Breese Morse}}, ''1791 оны дөрөвдүгээр сарын 27 - 1872 оны дөрөвдүгээр сарын 2'') нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс|Америкийн]] шинийг санаачлагч, авъяаслаг зураач байсан ба түүний зохион бүтээсэн [[Морз|Морз үсэг]] нь [[Европ]]ын ихэнхи орнуудын цахилгаан холбооны стандарт болон олон арван жилийн гайхамшигтай түүхийн хуудсыг сөхөлцсөн байдаг билээ.
== Намтар ==
Сэмюэл Морзе нь [[Массачусетс]] мужын [[Чарлзтаун]] хотод газар зүйч, хуврага Жедидиа Морз ''(1791-1826)'' болон Элизабет Анн Финли Бриз ''(1766-1828)'' нарын ууган хүү болон мэндэлжээ.<ref>{{cite web |url=http://www.morsehistoricsite.org/history/morse.html |title=Samuel F. B. Morse |accessdate=2007-02-14 |work= }}</ref> Эцэг Жедидиа нь Кальвинизм үзлийг түгээн дэлгэрүүлэгч байсан бөгөөд Америкийн Бүгд Найрамдах намыг талархан дэмжигч байжээ. Хүүдээ өөрийн үйл хэргээ өвлүүлэхийг чухалчилдаг байсан тул Морзе хүү эцгийн адил үзэл номлолтой болон хүмүүжсэн байдаг байна. Сэм Морзе [[Массачусетс]] муж дахь «Филлипс Академи» хэмээх хувийн ахлах сургуульд суралцаж төгсөөд Америкийн анхдагч гурвын нэг Йелийн Их Сургуулийн коллежид элсэн суралцах хугацаандаа [[гүн ухаан]], [[математик]] болон адууны биеийн бүтцийн талаар мэдлэг эзэмшсэн байна. Сургуулийнхаа профессорууд болох Бенжамин Силлиман болон Жеремиа Дэй нарын цахилгаан хүчний онолын хичээлд суудаг байсан нь түүний зохион бүтээх үйл хэрэгт бага боловч нөлөөлсөн нь лавтай. Тэр суралцахын сацуу зураг зурж мөнгө олдог байлаа. [[1810]] онд их сургуулиа шилдэг оюутнуудад олгодог нэр хүндтэй шагналыг хүртэн төгсчээ.
 
 
Одоо түүнд өөрийн бүтээлээ ажил хэрэг болгоход санхүүгийн дэмжлэг хэрэгтэй болж үлдэв. Цахилгаан утас татаж түүгээрээ мэдээллийг Морзийн үсгээр дамжуулахад зардал их гарах байлаа. Санхүүгийн асуудлаас шалтгаалан цахилгаан холбооны түүхэн ажил нь хойш тавигдсаар байсан бөгөөд энэ хугацаанд [[Англи]], [[Франц]], [[Орос]] зэрэг орнуудаар явж түнш олохоор хөөцөлдөж байв. Хөрөнгө, дэмжлэгийн асуудлыг сая нэг Америкийн конгрессийн гишүүдээр дэмжүүлэн батлуулж, [[Вашингтон]]оос [[Мэрилэнд]] мужийн Балтимор хот хүртэлх 61 [[Километр|км]] урт холбооны шугам татахаар засгийн газраас 30000 [[Америк доллаар|доллар]] гаргуулан эхүүлсэн<ref name=Stover>
{{cite book |first=John F. |last=Stover |title=History of the Baltimore and Ohio Railroad |location=[[West Lafayette, Indiana]] |publisher=[[Purdue University Press]] |year=1987 (|isbn=0-911198-81-4) |pages=59&ndash;6059–60}}</ref> ажил нь [[1843]] оноос [[1844]] оны тавдугаар сарын 24-нийг хүртэл үргэлжлэв. Цахилгаан холбооны шугамын нээлтийг Морзе өөрийн зохиосон Морз үсгээрээ «What hath God wrought» буюу «Бурхан таалсан учир» гэсэн мөрийг дамжуулан баяр ёслолтойгоор нээж байв.
[[Зураг:Samuel Morse.jpg|thumb|right|upright|Мэтью Брэдигийн [[1866]] онд зурсан Сэмюэл Морзегийн хөрөг]]
 
[[1851]] онд түүний зохиосон [[Морз]] үсгийг [[Европ]]ын цахилгаан холбооны хэрэгслийн стандарт хэл болгож Англиас бусад Европын орнуудад хэрэглэх болжээ.<ref>{{cite news |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Franklin and his Electric Kite-Prosecution and Progress of Electrical researches&mdash;Historicalresearches—Historical Sketch of the Electric Telegraph&mdash;ClaimsTelegraph—Claims of Morse and others&mdash;Usesothers—Uses of Electricity&mdash;TelegraphicElectricity—Telegraphic Statistics. |url= |quote=It was in the month of June, 1752, a century ago, that Franklin made his celebrated experiment with the Electric Kite, by means of which he demonstrated the identity of electricity and lightning. |publisher=[[New York Times]] |date=November 11, 1852, Wednesday |accessdate=2007-07-21 }}</ref> Европын орнуудын харилцаа холбооны салбарт түүний бүтээл үр дүнгээ мэдэгдэхүйц өгч байсан гэдэг нь [[1858]] онд түүнд [[Франц]], [[Австри]], [[Белги]], [[Нидерланд]], [[Пьемонт]], [[Орос]], [[Швед]], [[Тоскана]], [[Турк]] зэрэг орнуудаас олгосон 400000 [[Франк|франкын]] мөнгөн шагналаас харагдаж болох юм.
[[Зураг:Morse statue 72 jeh.JPG|left|thumb|180px]]
 
|format=fee |publisher=[[New York Times]] |date=April 3, 1872 |accessdate=2009-10-17 |page=5
|quote=Prof. Morse died last evening at 8 o'clock, his condition having become very low soon after sunrise. Though expected, the death of this distinguished man will be received with regret by thousands to whom he was only known by fame.}}</ref> «Америкийн Үндэсний түүхийн музейд» түүний 1837 онд бүтээсэн холбооны хэрэгсэлээс авахуулаад олон бүтээлүүдийг нь хадгалсаар байгаа юм.
== Патентууд ==
* [http://www.google.com/patents?id=Xx5AAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4&dq=1647 US Patent 1,647, Improvement in the mode of communicating information by signals by the application of electro-magnetism, June 20, 1840]
* [http://www.google.com/patents?id=C1cqAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4&dq=re79 US Patent 1,647 (Reissue #79), Improvement in the mode of communicating information by signals by the application of electro-magnetism, January 15, 1846]
* [http://www.google.com/patents?id=OTRFAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4&dq=6420#PPA1,M1 US Patent 6,420, Improvement in electric telegraphs, May 1, 1849]
 
== Эшлэл ==
{{reflist}}
== Нэмэлтээр уншиж болох ==
* Reinhardt, Joachim, "''[http://www.th.physik.uni-frankfurt.de/~jr/gif/stamps/s_morse2.jpg Samuel F. B. Morse] (1791&ndash;18721791–1872) Congo, 1988''".
* Mabee, Carleton, The American Leonardo: A Life of Samuel F.B. Morse (1943, reissued 1969); William Kloss, Samuel F.B. Morse (1988); Paul J. Staiti, Samuel F.B. Morse (1989) ([[Knopf]], 1944) (Pulitzer Prize winner for biography for 1944).
* Samuel F. B. Morse, ''[http://books.google.com/books?id=J-LChYFcUf8C&printsec=titlepage&dq=Samuel+Morse+conspiracy Foreign Conspiracy Against the Liberties of the United States: The Numbers Under the Signature]'' ([[Harvard University Press]] 1835,1855)
* [[Kenneth Silverman]], ''[http://books.google.com/books?id=t4KdYr5GbikC&dq=Samuel+Morse Lightning Man &ndash; The Accursed Life of Samuel F.B. Morse]'' ([http://www.perseusbooksgroup.com/dacapo/index.jsp De Capo Press] 2004)
* Paul J. Staiti, ''Samuel F. B. Morse'' (Cambridge 1989).
* Lauretta Dimmick, ''Mythic Proportion: Bertel Thorvaldsen's Influence in America'', ''Thorvaldsen: l'ambiente, l'influsso, il mito,'' ed. P. Kragelund and M. Nykjжr, Rome 1991 (Analecta Romana Instituti Danici, Supplementum 18.), pp.&nbsp;169&ndash;191169–191.
* Tom Standage, ''The Victorian Internet'', (London:Weidenfeld & Nicholson, 1998) pp.&nbsp;21&ndash;4021–40.
* [[Samuel I. Prime|Prime]], ''Life of S. F. B. Morse'' (New York, 1875)
* E. L. Morse (editor), his son, ''Samuel Finley Breese Morse, his Letters and Journals''' (two volumes, Boston, 1914)
* {{cite book |last= Swayne |first= Josephine Latham |title= The Story of Concord Told by Concord Writers|location=Boston | publisher=E.F. Worcester Press |year=1906 |isbn= }}
* {{Citation| last = Iles| first = George| year = 1912| title = Leading American Inventors| place =New York| publisher = Henry Holt and Company| url = http://www.archive.org/details/leadingamericani00ilesrich|pages=119–157}}
 
== Холбоос ==
{{Commons category|Samuel Finley Breese Morse}}
* {{worldcat id|id=lccn-n50-70284}}
* [http://people.clarkson.edu/~ekatz/scientists/morse.html Clarkson]
* [http://www.daguerre.org/resource/texts/morse_cp.html Speech of Morse] given at the National Academy of Design, 1840, regarding the daguerreotype
* [http://www.daguerre.org/resource/texts/morse.html Reminiscence] by Morse regarding the early days of the daguerreotype
* [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/ft4c600567 Samuel Finley Brown Morse Papers, 1911&ndash;19691911–1969] (call number JL016; 42.5 linear ft.) are housed in the [http://library.stanford.edu/depts/spc/spc.html Department of Special Collections and University Archives] at [http://library.stanford.edu/ Stanford University Libraries]
* {{findagrave|741}}
[[Ангилал:Америкчууд]]
[[Ангилал:Зохион бүтээгчид]]
[[ro:Samuel Morse]]
[[ru:Морзе, Сэмюэл]]
[[rw:Samuel Morse]]
[[sk:Samuel Finley Breese Morse]]
[[sl:Samuel Finley Breese Morse]]
19,961

edits